Pensiya yoshi oshiriladimi? Pensiya tizimi bo‘yicha katta o‘zgarishlar loyihasi e’lon qilindi

O‘zbekistonning ijtimoiy ta’minot va pensiya tizimida so‘nggi o‘n yilliklarning eng katta va tub islohotlarini o‘z ichiga olgan tarixiy hujjat jamoatchilik e’tiboriga havola etildi. Normativ-huquqiy hujjatlar loyihalari muhokamasi portaliga joylashtirilgan Prezident farmoni loyihasiga ko‘ra, mamlakatda pensiya yoshini bosqichma-bosqich oshirish, pensiya tayinlash uchun talab qilinadigan minimal mehnat stajini ikki barobardan ziyodga uzaytirish hamda jamg‘arib boriladigan pensiya mablag‘laridan hayot davomida foydalanish mexanizmlarini joriy etish taklif qilinmoqda. Loyihaga binoan, 2028 yildan boshlab pensiyaga chiqish yoshi har yili uch oydan uzaytirib boriladi va 2039 yilga borib erkaklar uchun 63 yosh, ayollar uchun esa 58 yosh etib belgilanishi kutilmoqda.

Bundan tashqari, 2027 yildan pensiya miqdorini hisoblashda inobatga olinadigan ish haqi davri va zarur minimal staj bo‘yicha ham keskin yangilanishlar rejalashtirilgan. Eng muhim yangiliklardan biri — fuqarolarning jamg‘arib boriladigan pensiya pullarini investitsiya qilish, kelajakda esa og‘ir kasalliklarni davolash yoki ipoteka uchun boshlang‘ich badal sifatida ishlatishga ruxsat berilishidir. Mazkur hujjat hozircha loyiha bo‘lib, jamoatchilik muhokamasidan o‘tgach, rasman o‘zgarishi yoki tasdiqlanishi mumkin. Xo‘sh, pensiya yoshi va staji bo‘yicha yangi bosqichlar qanday tartibda amalga oshadi, hisoblash formulasi kimlarga foyda keltiradi va to‘plangan pullarni qachon ishlatish mumkin bo‘ladi?

Pensiya yoshi: 2028 yildan 2039 yilgacha bosqichma-bosqich ko‘tarilish

Taklif etilayotgan yangi grafik va yosh mezonlari:

• Yiliga 3 oydan oshirish: 2028 yildan boshlab fuqarolarning pensiyaga chiqish muddatini har yili bosqichma-bosqich 3 oyga uzaytirib borish rejalashtirilmoqda;

• 2039 yildagi yakuniy chegara: Ushbu tizim to‘liq kuchga kirgach, 2039 yilga kelib nafaqaga chiqish yoshi erkaklar uchun 60 yoshdan 63 yoshga, ayollar uchun esa 55 yoshdan 58 yoshga yetkaziladi;

• Demografik va moliyaviy barqarorlik: Ushbu qadam aholining o‘rtacha umr ko‘rish davomiyligi oshgani va pensiya jamg‘armasining uzoq muddatli barqarorligini ta’minlash zarurati bilan izohlanmoqda.

2027 yildan boshlanadigan 3 ta muhim o‘zgarish: Staj va ish haqi

Pensiya tayinlashning ichki mexanizmlaridagi yangi talablar:

• Ish haqi davri 5 yildan 20 yilgacha: Hozirgi kunda pensiya tayinlashda oxirgi 10 yillik mehnat davrining istalgan ketma-ket 5 yili olinayotgan bo‘lsa, 2027 yildan bu ko‘rsatkich to‘liq 20 yillik davrgacha oshiriladi (bu norasmiy ishlash va «konvert»da oylik olishning oldini olishga qaratilgan);

• Minimal staj 7 yildan 15 yilgacha: Nafaqa olish uchun talab etiladigan eng kam mehnat staji amaldagi 7 yildan bosqichma-bosqich 15 yilgacha yetkaziladi;

• Yuqori chegaraning 13 baravarga ko‘tarilishi: 2028 yildan boshlab pensiyani hisoblashda inobatga olinadigan ish haqining yuqori chegarasi bazaviy hisoblash miqdorining (BHM) amaldagi 12 baravaridan 13 baravariga oshiriladi, bu esa rasman yuqori oylik olib ishlagan fuqarolarga ko‘proq pensiya olish imkonini yaratadi.

Jamg‘armadan ipoteka va davolanishga pul olish: Inqilobiy taklif

Jamg‘arib boriladigan shaxsiy pensiya hisobvaraqlaridagi o‘zgarishlar:

• Investitsiya imkoniyati: Fuqarolarga o‘zlarining Xalq bankidagi shaxsiy jamg‘arib boriladigan pensiya mablag‘larini daromad keltiruvchi ishonchli moliyaviy vositalarga investitsiya qilish huquqi taklif etilmoqda;

• 2030 yildan mablag‘ni yechib olish imkoni: Taklifga ko‘ra, 2030 yildan boshlab fuqarolarga pensiyaga chiqmasdan oldin ham jamg‘arilgan pullarini ikkita hayotiy maqsad uchun — og‘ir kasalliklarni davolash hamda ipoteka krediti bo‘yicha boshlang‘ich to‘lovni amalga oshirish uchun yo‘naltirish huquqi berilishi mumkin;

• Jamoatchilik muhokamasi muhim: Eslatib o‘tamiz, mazkur normalar hozircha Prezident farmoni loyihasi hisoblanadi. Hujjat xalq fikri va takliflarini inobatga olgan holda o‘zgartirilishi, to‘ldirilishi yoki qayta ko‘rib chiqilishi mumkin.

Pensiya tizimini isloh qilish bo‘yicha ilgari surilayotgan ushbu loyiha O‘zbekistonda rasmiy mehnat bozorini rivojlantirish, yashirin iqtisodiyotni kamaytirish va fuqarolarning pensiya kapitalini ko‘paytirish yo‘lidagi eng muhim qadamlardan biri bo‘lishi kutilmoqda.

Sizningcha, O‘zbekistonda pensiya yoshining 63 va 58 yoshga oshirilishi hamda minimal ish stajining 15 yilga yetkazilishi qanchalik to‘g‘ri va asosli qaror? Shaxsiy pensiya jamg‘armasidan ipoteka yoki davolanish uchun pul ishlatish imkoniyati berilishini qo‘llab-quvvatlaysizmi? O‘z fikr-mulohazalaringizni izohlarda qoldiring va har bir fuqaroning kelajagiga bevosita daxldor bo‘lgan ushbu muhim qonun loyihasi tahlilini barcha yaqinlaringiz va hamkasblaringizga ulashing!