Xalqaro kosmik stansiyada (MKS) o‘tkazilgan 30 kunlik noyob tajriba neyrobiologiya sohasida yangi davrni boshlab berdi. Alysson R. Muotri boshchiligidagi olimlar guruhi inson miyasi organoidlari, yaʼni "mini-miya"lar yordamida mikrogravitatsiya sharoitida neyronlarning rivojlanish va degeneratsiya jarayonlarini kuzatishdi. Tadqiqot natijalari kosmik fazo biologik to‘qimalarning qarish jarayonini Yerga nisbatan bir necha barobar tezlashtirishini, yaʼni "fenotipik siqilish" effektini tasdiqladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Tajriba davomida Rett sindromi kabi og‘ir neyrogenetik kasalliklarni o‘rganish uchun iPSC (induktsiyalangan pluripotent o‘zak hujayralari)dan yetishtirilgan organoidlardan foydalanildi. Olimlar MECP2 genidagi mutatsiyalar oqibatida yuzaga keladigan patologiyalarni tahlil qilishdi. Mikrogravitatsiya sharoiti laboratoriya modulini o‘ziga xos "vaqt mashinasi"ga aylantirib, yillar davomida kechadigan kasallik rivojlanishini atigi bir oy ichida kuzatish imkonini berdi.
Texnik jihatdan tajriba Space Tango avtomatlashtirilgan tizimi yordamida amalga oshirildi. Maʼlumotlarni qayta ishlashda esa Orbitrap Astral mass-spektrometri qo‘llanildi. Bu uskunalar yordamida 6000 ga yaqin oqsil guruhlari aniqlandi. Tahlillar shuni ko‘rsatdiki, MeCP2 oqsili nafaqat neyronlar rivojlanishini boshqaradi, balki kosmik radiatsiya sharoitida genom barqarorligini saqlashda ham hal qiluvchi ahamiyatga ega.
Ushbu tadqiqot nafaqat genetik kasalliklarni davolashda yangi yondashuvlarni ishlab chiqishga, balki uzoq muddatli kosmik parvozlar paytida inson miyasini himoya qilish usullarini tushunishga xizmat qiladi. Olingan maʼlumotlar bazasi kelajakdagi kosmik neyrobiologiya izlanishlari uchun fundamental asos bo‘lib xizmat qiladi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
