Xalqaro TABASCO kuzatuv kampaniyasi va bir guruh akademik tadqiqotchilar Quyosh tizimining chekka hududlarida joylashgan (612533) 2002 XV93 transneptun obyektida atmosfera borligini aniqlashdi. Bu radiusi 1000 kilometrdan kam boʻlgan kichik osmon jismida gaz qobigʻi topilgan tarixdagi ilk holatdir. Shu paytga qadar Koyper belbogʻida faqat Pluton toʻlaqonli atmosferaga ega deb hisoblanar edi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.
Kashfiyot 2024-yil 10-yanvarda yulduzning ushbu obyekt tomonidan toʻsilishi (okultatsiya) jarayonini kuzatish orqali amalga oshirildi. Yer usti stansiyalari tarmogʻi yordamida olingan maʼlumotlar yorugʻlik egri chizigʻining keskin emas, balki silliq pasayganini koʻrsatdi. Bu hodisa yorugʻlik nurlarining atmosfera qatlamlarida sinishi (refraksiya) natijasida yuzaga keladi va havosiz jismlar uchun xos emas.
Olingan maʼlumotlarga koʻra, 2002 XV93 obyektining radiusi taxminan 235 kilometrni tashkil etadi, sirtidagi bosim esa 100–200 nanobar oraligʻida. Bu koʻrsatkich boshqa yirik transneptun obyektlari uchun taxmin qilinganidan ancha yuqoridir. Tadqiqotda yuqori tezlikdagi CMOS-kameralar bilan jihozlangan kichik aperturali (0,2–1,05 m) teleskoplar tarmogʻidan foydalanilgani havaskor va professional astronomlar hamkorligining muhimligini isbotladi.
Fizik nuqtai nazardan bu kashfiyot haqiqiy paradoksdir. Bunday kichik oʻlcham va past haroratda (40–50 K) gazlar kosmik fazoga tezda tarqalib ketishi kerak edi. Olimlar atmosferaning mavjudligini ikki xil ssenariy bilan tushuntirishmoqda: birinchisi — davom etayotgan kriovulkanik faollik, ikkinchisi — yaqin 100 yil ichida boshqa bir muzlagan jism bilan sodir boʻlgan toʻqnashuv natijasida uchuvchi moddalarning ajralib chiqishi.
Ushbu topilma koinotdagi kichik jismlarning evolyutsiyasi haqidagi tasavvurlarni tubdan oʻzgartiradi. Kelgusida rejalashtirilgan spektroskopik tadqiqotlar atmosferaning tarkibini va uning barqarorligini aniqlashga yordam beradi. Agar bosim vaqt oʻtishi bilan pasaysa, bu toʻqnashuv oqibati, barqaror qolsa — ichki geologik jarayonlar natijasi boʻlib chiqadi.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
