Koinot sirlari: AMS-02 detektori fizika qonunlariga zid boʻlgan kashfiyotni amalga oshirdi

Xalqaro koinot stansiyasida (XKS) oʻrnatilgan Alpha Magnetic Spectrometer (AMS-02) detektori yordamida olingan yangi maʼlumotlar zamonaviy astrofizika modellarini shubha ostiga qoʻymoqda. Tadqiqotlar natijasida kosmik nurlarning tarkibida mavjud nazariyalar bilan tushuntirib boʻlmaydigan gʻayritabiiy tuzilma aniqlandi. Bu kashfiyot koinotdagi zarralarning paydo boʻlishi va harakatlanishi haqidagi tasavvurlarimizni tubdan oʻzgartirishi mumkin. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Kosmik nurlar — bu oʻta yuqori energiyaga ega boʻlgan zarralar oqimi boʻlib, ular asosan oʻta yangi yulduzlarning portlashi kabi ekstremal hodisalar natijasida yuzaga keladi. Ushbu jarayonlar davomida fazoga temirgacha boʻlgan turli elementlar otilib chiqadi va ular yorugʻlik tezligiga yaqin tezlikda millionlab yillar davomida galaktika boʻylab harakatlanib, Yerga yetib keladi. Physical Review Letters jurnalida eʼlon qilingan tadqiqot aynan shu zarralarning kutilmagan xususiyatlarini ochib berdi.

AMS-02 qurilmasi 13 yildan ortiq vaqt davomida ochiq koinotda faoliyat yuritib, 230 trilliondan ortiq kosmik nur hodisalarini qayd etdi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, ushbu spektrometr vodorod va geliydan tortib, nikel va rux kabi nodir ogʻir elementlargacha boʻlgan moddalarni yuqori aniqlikda tahlil qila oladi. Olingan natijalar shuni koʻrsatdiki, geliy va temir orasidagi elementlar toʻrtta barqaror guruhga boʻlinadi, bu esa amaldagi ilmiy modellarga mos kelmaydi.

Kosmik nurlarning sirli guruhlanishi

Olimlarning aniqlashicha, birlamchi kosmik nurlar ikki sinfga ajralgan: birinchisiga geliy, uglerod, kislorod va temir kirsa, ikkinchisiga neon, magniy, kremniy va oltingugurt guruhlangan. Ikkilamchi nurlar, yaʼni yulduzlararo muhit bilan toʻqnashuvda hosil boʻladigan zarralar ham litiy-berilliy-bor va ftor-fosfor-kaliy kabi alohida guruhlarni hosil qilgan. Bu kabi qatʼiy tizimlilik mavjud astrofizik modellarda koʻzda tutilmagan edi.

Tadqiqotning eng muhim jihatlaridan biri shundaki, AMS-02 ilgari oʻlchash qiyin boʻlgan fosfor, xlor, kaliy, argon va kalsiy kabi elementlar haqida misli koʻrilmagan aniqlikdagi maʼlumotlarni taqdim etdi. Ushbu maʼlumotlar yulduzlararo fazoda zarralarni tezlashtiruvchi bizga nomaʼlum boʻlgan qoʻshimcha mexanizmlar yoki manbalar mavjudligidan dalolat beradi.

Hozirgi vaqtda fizika sohasidagi eng katta jumboqlardan biri — bu zarralarning qanday qilib yorugʻlik tezligiga yaqin energiyani saqlab qolishidir. Oʻta yangi yulduz portlashi dastlabki turtkini bersa-da, zarralarning keyingi harakati yulduzlararo muhitdagi hali oʻrganilmagan fizik jarayonlarga bogʻliq boʻlishi mumkin. AMS-02 detektori oʻz ishini davom ettirmoqda va kelgusida toʻplanadigan maʼlumotlar koinotdagi moddalarning kelib chiqishi haqidagi tushunchalarni aniqlashtirishga xizmat qiladi.