Xitoy koinotda inqilob qildi: Long March 10B raketasining birinchi pogʻonasi muvaffaqiyatli qaytarildi

Xitoy kosmik sanoati tarixiy burilish nuqtasiga yetdi: mamlakat ilk bor orbitaga uchirilgan raketaning birinchi pogʻonasini muvaffaqiyatli tarzda yerga (aniqrogʻi, dengiz platformasiga) qaytarib qoʻndirishga muvaffaq boʻldi. 10-iyul kuni Xaynan orolidagi Venchan kosmodromidan start olgan yangi avlod Long March 10B (CZ-10B) raketasi oʻzining debyut parvozini toʻliq muvaffaqiyat bilan yakunladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Ushbu sinov parvozi nafaqat Xitoy, balki jahon kosmonavtikasi uchun ham muhim ahamiyatga ega. Raketa havoga koʻtarilgandan taxminan olti daqiqa oʻtgach, ikkinchi pogʻona ajralib chiqdi va oʻz yoʻlida davom etdi. Birinchi pogʻona esa boshqariladigan tushishni amalga oshirib, maxsus dengiz platformasiga vertikal holatda qoʻndi. Xinhua agentligi xabariga koʻra, bu Xitoyning toʻliq orbital raketalar bilan amalga oshirgan birinchi muvaffaqiyatli qaytish tajribasidir.

Texnologik yangilik va oʻziga xoslik

Mazkur missiyaning eng eʼtiborli jihati raketani qabul qilib olish usulidir. Xitoylik muhandislar tezlatgichni ushlab qolish uchun maxsus toʻr tizimi bilan jihozlangan yangi dengiz platformasidan foydalanishdi. Rasmiy bayonotlarga koʻra, bunday texnologiya jahon amaliyotida ilk bor qoʻllanilmoqda. Bu usul raketaning qoʻnish aniqligini oshirish va xavfsizligini taʼminlashda muhim rol oʻynaydi.

Long March 10B raketasi Xitoy raketasozlik tadqiqot instituti tomonidan ishlab chiqilgan boʻlib, u ikki pogʻonali suyuq yonilgʻili tashuvchi hisoblanadi. Raketaning birinchi pogʻonasi suyuq kislorod va kerosin bilan ishlasa, ikkinchi pogʻonada suyuq kislorod va metan aralashmasidan foydalaniladi. Ushbu texnik yechim raketaning samaradorligini sezilarli darajada oshiradi.

Falcon 9 raketasiga munosib raqib

Oʻzining texnik xarakteristikalari boʻyicha Long March 10B Amerikaning SpaceX kompaniyasiga tegishli mashhur Falcon 9 raketasiga juda yaqin turadi. Raketaning uzunligi 63 metrni, diametri 5 metrni, start massasi esa qariyb 760 tonnani tashkil etadi. Ushbu koʻrsatkichlar Xitoyga ogʻir yuklarni orbitaga arzon va qayta-qayta chiqarish imkonini beradi.

Ushbu muvaffaqiyat Xitoyning koinotni oʻzlashtirish strategiyasida yangi davrni boshlab beradi. Shu paytgacha faqat AQSHning xususiy kompaniyalari, xususan, Ilon Mask boshqaruvidagi SpaceX raketalarni qayta ishlatish texnologiyasini toʻliq oʻzlashtirgan edi. Endilikda Xitoy ham ushbu nufuzli klubga aʼzo boʻldi va koinotga parvozlar tannarxini tushirish yoʻlida ulkan qadam tashladi.

Maʼlumot oʻrnida aytish joizki, bu Long March turkumidagi raketalarning 656-missiyasi boʻldi. Garchi Xitoy avval ham vertikal qoʻnish texnologiyalarini kichik eksperimental apparatlarda sinab koʻrgan boʻlsa-da, haqiqiy orbital parvozdan soʻng toʻliq pogʻonani qaytarib olishga birinchi marta erishildi. Bu kelajakda Xitoyning oy dasturi va uzoq kosmik parvozlari uchun poydevor boʻlib xizmat qiladi.