Google kompaniyasiga qarshi yangi daʼvo: Gemini mualliflik huquqlarini buzganlikda ayblanmoqda

Dunyoning eng yirik texnologik gigantlaridan biri boʻlgan Google kompaniyasi sunʼiy intellekt texnologiyalarini rivojlantirish yoʻlida jiddiy huquqiy toʻsiqqa duch keldi. Bir guruh yirik nashriyotlar va taniqli mualliflar kompaniyani oʻzlarining mualliflik huquqi bilan himoyalangan asarlaridan Gemini platformasini oʻqitishda noqonuniy foydalanganlikda ayblab, sudga murojaat qilishdi. Ushbu daʼvo ayni paytda jadal rivojlanayotgan sunʼiy intellekt va intellektual mulk oʻrtasidagi ziddiyatni yangi bosqichga olib chiqishi kutilmoqda. Bu haqda Techcrunch.com xabar beradi.

Daʼvogarlar tarkibida Hachette, Cengage, Elsevier kabi yirik nashriyot uylari hamda taniqli yozuvchi Scott Turow va S.C.R.I.B.E. tashkiloti bor. Ular Google kompaniyasini nafaqat asarlarni oʻgʻirlashda, balki Gemini modellarining "oʻgʻirlangan materiallar" asosida yaratilganini yashirish maqsadida mualliflik huquqi toʻgʻrisidagi maʼlumotlarni ataylab oʻchirib tashlaganlikda yoki oʻzgartirganlikda ayblashmoqda.

Nashriyotlar va Google oʻrtasidagi ishonch inqirozi

Ushbu holatning oʻziga xos jihati shundaki, nashriyotlar va Google oʻrtasida uzoq yillik hamkorlik tarixi mavjud. Yillar davomida mualliflar oʻz kitoblarini Google Books xizmati orqali qidiruvga berishga ruxsat berib kelishgan. Biroq, ushbu kelishuvga koʻra, foydalanuvchilar kitobning faqat kichik qismlarini (snippet) koʻra olishgan, butun asarni oʻqish imkoniyati boʻlmagan. Daʼvogarlarning taʼkidlashicha, Google ushbu cheklangan ruxsatdan foydalanib, kitoblarni oʻzining sunʼiy intellektini oʻqitish uchun toʻliq nusxalab olgan.

Shuningdek, Google Play doʻkoniga yuklangan kitoblar ham mualliflarning ruxsatisiz Gemini tizimini oʻqitishga sarflangani aytilmoqda. Daʼvo arizasida keltirilishicha, Google bu harakatlarining noqonuniy ekanligini yaxshi bilgan. Hujjatda kompaniyaning ichki yozishmalaridan iqtibos keltirilgan boʻlib, unda mualliflik huquqi bilan himoyalangan kitoblardan foydalanish Google uchun "oʻta muammoli" boʻlishi va oʻnlab, hatto yuzlab milliard dollar miqdorida jarimaga sabab boʻlishi mumkinligi qayd etilgan.

Sunʼiy intellekt va huquqiy kurashlar

Google bu borada yolgʻiz emas. Soʻnggi vaqtlarda Meta, OpenAI va Anthropic kabi kompaniyalar ham shunga oʻxshash ayblovlar bilan yuzlashmoqda. Masalan, Anthropic kompaniyasi pirat materiallardan foydalangani uchun AQSH tarixidagi eng yirik tovon puli — 1,5 milliard dollar miqdorida jarimaga tortilgan edi. Oʻshanda yarim millionga yaqin yozuvchining har biri kamida 3000 dollardan kompensatsiya olish huquqiga ega boʻlgan, biroq koʻplab mualliflar kattaroq huquqiy gʻalabaga erishish uchun bu kelishuvdan voz kechishgan.

Hozircha AQSH sud tizimida ushbu masalada yakdil fikr shakllanmagan. Kaliforniya sudlari tomonidan chiqarilgan dastlabki qarorlar texnologik kompaniyalar foydasiga boʻlib, sunʼiy intellektni oʻqitish uchun maʼlumotlardan foydalanish "halol foydalanish" (fair use) tamoyiliga mos kelishi aytilgan edi. Biroq, Google ustidan shikoyat Nyu-York janubiy okrugi sudiga topshirilgani, boshqa bir sudyaga masalani yangicha nuqtai nazardan koʻrib chiqish imkonini beradi.

Ushbu sud jarayonining natijasi butun dunyo boʻylab, jumladan Oʻzbekistondagi raqamli kontent yaratuvchilari va nashriyotlar uchun ham muhim ahamiyatga ega. Agar sud nashriyotlar foydasiga qaror chiqarsa, bu sunʼiy intellekt modellarini yaratish xarajatlarini keskin oshirib yuborishi va texnologiya gigantlarini mualliflar bilan yangi, yanada adolatli shartnomalar tuzishga majbur qilishi mumkin. Hozircha Google ushbu ayblovlar yuzasidan rasmiy izoh berishdan bosh tortmoqda.