NASA Psyche apparati Mars yuzasining noyob tasvirlarini Yerga yubordi

NASA agentligining Psyche kosmik apparati uzoq koinot sari parvozi davomida Mars sayyorasi yonidan oʻtib ketayotib, uning yuzasidagi murakkab relyef shakllari aks etgan yuqori aniqlikdagi suratlarni oldi. Ushbu missiyaning asosiy maqsadi Mars boʻlmasa-da, sayyora yonidan oʻtish chogʻida amalga oshirilgan suratga olish ishlari apparatning ilmiy uskunalarini sinovdan oʻtkazish va qizil sayyora geologiyasiga yangicha nigoh tashlash imkonini berdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com maʼlumotiga koʻra, suratlar 2026-yil 15-may kuni apparatning multispektral kamerasi yordamida olingan va keyinchalik rangli mozaika koʻrinishida birlashtirilgan. Tasvirlarda Marsning janubiy togʻli hududlari, xususan, Iapygia deb ataladigan mintaqaning oʻziga xos xususiyatlari yaqqol koʻzga tashlanadi. Psyche apparati sayyora diskining shimoli-sharqidan janubi-gʻarbi tomon harakatlanib, butun jarayonni bor-yoʻgʻi 6 daqiqa ichida muhrlashga ulgurgan.

Olingan maʼlumotlarning ruxsat etish aniqligi har bir piksel uchun 381 metrdan 440 metrgacha yetadi. Kamera yaqin infraqizil, yashil va koʻk rangli filtrlardan foydalangan holda sirtning turli qismlari orasidagi farqlarni ochib berdi. Bu esa olimlarga Mars yuzasidagi yirik kraterlar, tizmalar, shamol taʼsirida hosil boʻlgan izlar va vulqon tekisliklarining tarkibini batafsilroq oʻrganishga yordam beradi.

Mars geologiyasining yangi qirralari

Tasvirlangan hududning markaziy qismidan biroz pastroqda diametri taxminan 114 kilometrga teng boʻlgan Fournier zarba krateri joylashgan. Shuningdek, kadrning chap qismida Oenotria Scopuli deb nomlanuvchi ulkan jarliklar tizimi koʻzga tashlanadi. Ushbu geologik obʼekt shimoli-sharqdagi yirik Isidis havzasi bilan bogʻliq boʻlib, Mars yuzasining shakllanish tarixi va toʻqnashuvlar davrini oʻrganishda muhim ahamiyatga ega.

Psyche missiyasining bunday muvaffaqiyatli manevrlari nafaqat texnik jihatdan muhim, balki Oʻzbekiston kabi astronomiyaga qiziqish yuqori boʻlgan mamlakatlar yoshlari uchun ham koinot tadqiqotlarining qanchalik keng koʻlamli ekanini koʻrsatadi. Zamonaviy texnologiyalar yordamida millionlab kilometr masofadan bunday aniqlikdagi maʼlumotlarni olish insoniyatning intellektual salohiyati qay darajaga yetganidan dalolatdir.

Asosiy maqsad — sirli metall asteroid

NASA ushbu zondni Mars va Yupiter orbitalari orasidagi asosiy asteroidlar belbogʻida joylashgan, oʻziga xos metall tarkibga ega Psyche asteroidini oʻrganish uchun uchirgan. Olimlarning fikricha, ushbu asteroid qadimgi sayyoralarning shakllanish jarayonida ishtirok etgan "qurilish bloklari" — planetezimallarning yadrosi boʻlishi mumkin. Mars yonidan oʻtish esa apparatga kerakli gravitatsion tezlanishni berish va yoʻnalishni toʻgʻrilash uchun xizmat qildi.

Rejaga koʻra, Psyche asteroidining gravitatsiyasi kosmik apparatni 2029-yilning iyul oyi oxirida oʻziga tortadi. Avgust oyidan boshlab esa asosiy ilmiy dastur start oladi. Apparat taxminan ikki yil davomida asteroid orbitasida boʻlib, uning tarkibi, tuzilishi va kelib chiqish sirlarini oʻrganadi. Bu tadqiqotlar Yer kabi qattiq sirtli sayyoralarning qanday paydo boʻlganini tushunishga yordam beradi.