Betelgeyze qoʻshaloq yulduz boʻlib chiqdi

Astronomlar ilk bor tungi osmonning eng yorqin va yaxshi oʻrganilgan obektlaridan biri boʻlgan Betelgeyze yulduzining «koʻrinmas» yoʻldoshini suratga olishga muvaffaq boʻldi. Parij observatoriyasi xodimi doktor Migel Montarjes boshchiligidagi xalqaro tadqiqotchilar guruhi qizil oʻta gigant tizimida massasi uchta Quyoshga teng keladigan qoʻshaloq yulduzni aniqladi. Mazkur kashfiyot ilmiy jamoatchilik uchun koinotdagi eng sirli jarayonlardan birini tushunishda muhim qadam boʻldi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

ixbt.com nashrining yozishicha, Astronomy & Astrophysics jurnalida chop etilgan ilmiy ishda Yerimizdan 724 yorugʻlik yili uzoqligida joylashgan Alfa Orion haqida yangi maʼlumotlar keltirilgan. Ushbu qizil oʻta gigantning yoshi taxminan 8 million yilni tashkil etib, uning radiusi Quyoshnikidan 1400 marta katta, yorqinligi esa 100 000 marta ortiqdir. Yulduz oʻz hayotiy siklining yakuniga yaqinlashib bormoqda va kelgusida qachondir oʻta yangi yulduz sifatida chaqnab, kunduzi ham bir necha hafta davomida koʻrinib turadigan darajada nur sochadi.

Yangi yoʻldosh qanday topildi?

Mutaxassislar nomaʼlum sherikni qidirish jarayonida Yevropa janubiy observatoriyasining Juda Katta Teleskopi (VLT) tarkibidagi SPHERE-ZIMPOL vositasidan foydalandilar. Dastlab ekzosayyoralarni qidirish uchun yaratilgan ushbu ekstremal adaptiv optika tizimi yuqori kontrasti tasvirlarni olish imkonini berdi. Kuzatishlar 2024-yilning 3 va 6-dekabr kunlari — aynan yoʻldoshning asosiy yulduzdan maksimal vizual uzoqlashishi bashorat qilingan vaqtda amalga oshirildi.

Natijada olimlar 6,1 sigma statistik ahamiyatga ega boʻlgan Betelgeyze B nomzod obyektini qayd etishdi. Mazkur jism asosiy yulduzdan 52,32 millisekund yoy masofasida joylashgan boʻlib, bu taxminan 8,8 astronomik birlikdagi proyeksion masofaga mos keladi. Tahlillar shuni koʻrsatdiki, Betelgeyze B massasi 2,6 dan 3,1 Quyosh massasigacha boʻlgan yosh asosiy ketma-ketlikdagi odatiy yulduzdir.

Ilmiy ahamiyati va kelgusi rejalar

Olimlar tomonidan ultrabinafsha, rentgen yoki H-alfa nurlanishining aniqlanmagani bu obyektning erta va faol protoyulduz emasligini tasdiqlaydi. Tadqiqot rahbari doktor Montarjes sezgirlik yetishmasligidan xavotirlanganini, biroq yulduz kutilganidan kattaroq chiqib, ularning koʻziga koʻringanini mamnuniyat bilan qayd etdi. Ushbu topilma gigant sirt tuzilishi hamda yulduz shamoliga taʼsir koʻrsatuvchi orbital yoʻldoshlarning harakati bilan bogʻliq uzoq davrli oʻzgaruvchanlik sirini ochib berdi.

Hozircha fon yulduzining tasodifiy toʻgʻri kelib qolish ehtimoli nolga teng ekanligi taʼkidlanmoqda. Biroq tizimning gravitatsion bogʻliqligini toʻliq tasdiqlash uchun yoʻldosh oʻta gigantning qarama-qarshi tomoniga oʻtadigan orbital davrning yarmidan keyin uni yana bir bor kuzatish talab etiladi.