CERN neytrino detektori prototipini 300 ming volt kuchlanishda sinovdan oʻtkazmoqda

Ilmiy-tadqiqot markazlari olam sirlarini ochish yoʻlida navbatdagi muhim qadamni tashladi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, CERN maydonchalarida kelajakdagi yirik DUNE (Deep Underground Neutrino Experiment) xalqaro ilmiy loyihasi uchun moʻljallangan detektor prototipini sinovdan oʻtkazish boshlandi. Olimlar qurilmaga taxminan 300 ming volt kuchlanish berib, uning ekstremal sharoitlardagi chidamliligini tekshirmoqdalar. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

AQSh Energetika vazirligiga qarashli Fermi nomidagi Milliy tezlatgich laboratoriyasi (Fermilab) boshchilik qilayotgan ushbu ulkan loyihaning asosiy maqsadi Katta portlashdan keyin koinotda nima sababdan antivemishlikka nisbatan modda sezilarli darajada koʻp qolganini aniqlashdan iborat. Ushbu fundamental savolga javob topish yulduzlar, sayyoralar va umuman hayotning mavjudlik sabablarini tushuntirishga yordam berishi kutilmoqda.

Inqilobiy konstruksiya va oʻta yuqori kuchlanish

Hozirgi vaqtda sinovlar ProtoDUNE Vertical Drift deb nomlangan toʻla miqyosli prototip yordamida amalga oshirilmoqda. Tadqiqotchilar yangi konstruksiyada anʼanaviy simli oʻqish elementlaridan voz kechib, sanoat bosma platalariga oʻtishdi. Bunday yondashuv detektorlar ishlab chiqarishni sezilarli darajada soddalashtiradi, butlovchi qismlar sonini kamaytiradi hamda neytrino oʻzaro taʼsirlarini yanada samaraliroq qayd etish imkonini beradi.

Shu bilan birге, yangi sxemaning oʻziga xos xususiyati mavjud boʻlib, bunda elektronlar tizimga yetib borgunga qadar suyuq argon ichida deyarli ikki barobar koʻproq masofani bosib oʻtishi talab etiladi. Ushbu jarayon hech qanday yoʻqotishlarsiz kechishi uchun detektor ichida oʻta kuchli elektr maydonini yaratish zarur. Muhandislar aynan shu bois uskunani 300 kilovolt atrofidagi zoʻriqish ostida sinamoqdalar.

Yerosti laboratoriyasi va oʻn yilliklar uchun kafolat

Loyihaning texnik rahbarlaridan biri Stiv Kettellning soʻzlariga koʻra, mutaxassislar tizimni ataylab cheklangan va ekstremal rejimlarda ishlatib koʻrmoqdalar. Agar sinov jarayonida elektr teshilishlari yuzaga kelsa, bu konstruksiyaning zaif nuqtalarini oldindan aniqlab olish hamda uskunaning oʻn yillab uzluksiz ishlashiga ishonch hosil qilish imkonini beradi.

Mazkur ishonch zaxirasi oʻta muhim ahamiyatga ega, chunki qurilish yakunlangach, asosiy DUNE detektorlari AQShning Janubiy Dakota shtatidagi Sanford yerosti tadqiqot laboratoriyasida qariyb 1,5 kilometr chuqurlikda oʻrnatiladi. Rezervuarlar suyuq argon bilan toʻldirilgandan soʻng uskunaga xizmat koʻrsatish imkoni cheklangan boʻladi, shu bois barcha potensial muammolarni oldindan bartaraf etish talab etiladi.

Ish jarayonida DUNE atomlarning neytrino bilan eng kam uchraydigan toʻqnashuvlarini qayd etib, olimlarga mazkur zarralarning energiyasi, harakat yoʻnalishi hamda turini aniqlash imkonini beradi. Qolaversa, qurilma oʻta yangi yulduzlar portlashidan kelib chiqadigan neytrino oqimini yorugʻlik Yerga yetib kelishidan oldinroq qayd etishi mumkin. Joriy yilning kuziga qadar davom etadigan sinovlar muvaffaqiyatli yakunlansa, mazkur texnologiya kelgusi oʻn yilliklardagi eng yirik fizika tajribalarining poydevoriga aylanadi.