Astronomlar oʻrta massa qora tuynugining ilk jetini aniqlashdi

Xitoylik astronomlar va ularning xalqaro hamkorlari koinotni tadqiq qilish tarixida ilk bor oʻrta massali qora tuynuk tomonidan hosil qilingan jet (relyativistik zarrachalar oqimi) bilan bogʻliq noyob hodisani qayd etishdi. ixbt.com nashrining xabar berishicha, AT2019ijn deb nomlangan optik tranzient karakterdagi chaqnash ilk bor 2019-yil 31-may kuni ZTF tizimi yordamida aniqlangan. Mazkur kashfiyot oʻta yirik qora tuynuklardan tashqari, boshqa turdagi koinot obyektlarida ham shunga oʻxshash kuchli jarayonlar sodir boʻlishini isbotlaydi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Dastlabki kuzatishlarga koʻra, chaqnash oʻta yuqori optik choʻqqiga chiqqan boʻlib, uning mutlaq kattaligi −21,05 ni tashkil etgan. Biroq mutaxassislarni n narsa ajablantirdiki, odatdagi tez oʻchib boruvchi yorqin va koʻk tranzientlardan farqli oʻlaroq, bu manba qariyb 47 kundan ortiq vaqt davomida ham oʻzining koʻk rangini saqlab qoldi. Optik diapazonda yarim yemirilish davri 46,3 kunni tashkil etgan, chaqnashdan keyin 50 kun oʻtgach ham harorat 15 000 kelvindan yuqori boʻlgan.

Radiokuzatishlar va kutilmagan natijalar

Tadqiqot davomida radiokuzatishlar ilmiy manzarani tubdan oʻzgartirib yubordi. Maʼlum boʻlishicha, AT2019ijn hodisasi dastlab 1998-yildagi FIRST sharhida ham, optik chaqnashdan 613 kun oldingi VLASS radiokuzatishlarida ham koʻrinmagan. Biroq kashfiyotdan 412 kun oʻtgach, VLASS tizimi mazkur manbani qayd etgan va uning yorqinligi oʻsishda davom etgan.

Radiotoʻlqinlar oqimining mutlaq choʻqqisi naqd 641-kunga kelib kuzatilgan. Ushbu choʻqqidagi radiotok zichligi soniyasiga 2 × 10³¹ erg/s/Gs qiymatiga yetgan. Bu koʻrsatkich shunga oʻxshash muddatlardagi har qanday tezkor optik tranzient yoki oʻta yangi yulduz chaqnashidan taxminan 2 barobar yorqinroq ekanini koʻrsatdi.

Model tahlili va kelajakdagi kuzatishlar

VLA, ASKAP hamda uGMRT teleskoplari maʼlumotlarini jamlagan holda oʻtkazilgan tahlillar radiochastotali nurlanish jetning yulduzlararo muhit bilan toʻqnashuvi natijasida vujudga kelgan zarba toʻlqinida sinxrotron mexanizmi orqali shakllanganini koʻrsatdi. Olingan modellarga koʻra, jet Yerga nisbatan boshqa tomonga yoʻnalgan boʻlib, uning dastlabki nurlanishi relyativistik biming effekti tufayli sezilmay qolgan.

Olimlarning fikricha, kuzatilgan radiochoʻqqi jet oʻz harakatini sekinlashtirib, nurlanishi nishon nuqtasi konusiga kengaygan paytga toʻgʻri keladi. Ushbu noyob hodisaning oʻrganilishi kelgusida optik chaqnashdan soʻng radiokuzatishlarni maʼlum bir kechikish bilan davom ettirish orqali shunga oʻxshash yashirin qora tuynuklarni qidirishda muhim uslubiy asos boʻlib xizmat qiladi.