Qurilish sohasida tarixiy inqilob: Daniyada 3D-printerda turar joy qurildi

Zamonaviy qurilish va arxitektura olamida yana bir ulkan sakrash yuz berdi. Daniyaning Xolstebro shahrida 3D-bosma texnologiyasi yordamida barpo etilgan va Yevropa miqyosidagi eng yirik innovatsion turar joy majmuasi hisoblangan «Skovsporet» qurilishi to‘liq yakunlandi. Universitet yoshlari uchun arzon va shinam boshpana yaratish maqsadida tiklangan 36 ta xonadonli ushbu eko-shaharchada binolar bir necha oylab emas, balki sanoqli kunlar ichida qad rostladi. Bunday misli ko‘rilmagan tezlik va ixchamlik qanday amalga oshirildi?

Quyida qurilish industriyasida yangi davrni boshlab berayotgan mazkur texnologik mo‘jiza, 3D-printerning rekord ko‘rsatkichlari va talabalar uchun yaratilgan shinam shart-sharoitlar tafsilotlari bilan tanishamiz.

1. «Skovsporet» mo‘jizasi: Ixtisoslashgan loyiha va kuchli hamkorlik

Xolstebro shahridagi mahalliy universitet kampusi yaqinida barpo etilgan «Skovsporet» turar joy majmuasi o‘z yo‘nalishida Yevropada shu kungacha amalga oshirilgan eng katta loyiha bo‘lib turibdi.

Loyiha muallifi sifatida dunyoga mashhur kosmik va futuristik arxitekturaga ixtisoslashgan SAGA Space Architects byurosi, 3D-bosma sohasida yetakchi 3DCP hamda global qurilish 3D-printerlarini ishlab chiqaruvchi COBOD kompaniyasi o‘zaro hamkorlikda ish olib bordi. Buyurtmachi esa mahalliy talabalar uchun hamyonbop va energiya tejamkor turar joylar yaratishga ixtisoslashgan notijorat tashkilotdir.

Loyiha ko‘lami va infratuzilmasi:

• Binolar soni: 6 ta bir qavatli zamonaviy binolar kompleksi;

• Kvartiralar fondi: Jami 36 ta to‘liq mustaqil kvartira;

• Shaharcha infratuzilmasi: Binolar orasidagi yashil hovlilar, piyodalar xiyobonlari, dam olish bog‘lari va velosipedlar uchun maxsus parkovka zonalari.

Bu yerda yashovchi talabalar nafaqat zamonaviy uy-joyga, balki tabiat qo‘ynidagi to‘laqonli yashil kampus ekotizimiga ham ega bo‘lishdi.

2. Rekord tezlik: 3 kishilik jamoa va 5 kunda bitgan binolar!

Loyihaning eng hayratlanarli jihatlaridan biri — odam resurslari va vaqtning misli ko‘rilmagan darajada tejalgani bo‘ldi.

Binolarning asosiy yuk ko‘taruvchi devorlarini barpo etishda sohada inqilob yasagan COBOD BOD3 nomli ulkan 3D-printeri qo‘llanildi. Printer soplosi (purkagichi) orqali sementga o‘xshash maxsus suyuq kompozit qorishmani qatlamma-qatlam chiqarib, devorlarni kompyuterda chizilgan 3D-model asosida millimetrlik aniqlikda tikkaladi.

Qurilish tezligidagi fenomenal sakrash:

1. Minimal ishchi kuchi: Ulkan 3D-printerning ishlashi va beton qatlamlarini yotqizish jarayonini maydonda atigi 3 kishidan iborat guruh nazorat qildi. O‘nlab quruvchilar, og‘ir texnika va shovqinga hojat qolmadi.

2. Dastlabki sinov: 6 ta kvartiradan iborat birinchi blok binosini bosib chiqarish uchun dasturiy moslashuvlar sabab bir necha hafta vaqt sarflandi.

3. 5 kunlik rekord: Mutaxassislar robotlashgan tizimga to‘liq moslashgach, oxirgi xuddi shunday hajmdagi 6 xonadonli blok-bino atigi 5 kun ichida noldan devorlari to‘liq bosib chiqarildi!

Bu ko‘rsatkich an’anaviy g‘isht yoki beton quyilishidan kamida 4–5 baravar tezroq ekani bilan mutaxassislar e’tiborini tortdi.

3. Tabiat bilan uyg‘unlik: 90 foiz daraxtlar asrab qolindi

Ko‘pchilik yirik qurilishlarda atrof-muhit va ko‘kalamzor hududlar butunlay kesib tashlanadi. Ammo Skovsporet loyihachilari ekologik muvozanatni saqlashni birinchi o‘ringa qo‘yishdi.

Qurilish maydoni rejasi shunday puxta chizib chiqildiki, maydonda avvaldan o‘sib turgan ko‘p yillik daraxtlarning 90 foizi asl holicha saqlab qolindi. Natijada talabalar turar joyi odatdagi beton sanoat zonasiga emas, balki chinakam ko‘m-ko‘k o‘rmonzor ichidagi tabiiy oromgohga aylandi.

4. Ixcham, yorug‘ va shinam: 40–50 kv.m mustaqil kvartiralar

Har bir kvartira 40 dan 50 kvadrat metrgacha maydonga ega bo‘lib, bir talabaning to‘liq mustaqil va hech kimga bog‘liq bo‘lmagan holda yashashi uchun moslashtirilgan:

• Alohida zonalar: Xonadonlar shaxsiy oshxona, keng mehmonxona, shinam uxlash xonasi, alohida ish (o‘qish) maydoni va zamonaviy sanitariya tarmoqlariga (hammom va hojatxona) ega.

• Tabiiy quyosh nuri: Arxitektorlar energiyani tejash va xonalarni yorug‘ qilish uchun keng panorama derazalar hamda bevosita tom qismidan quyosh nurini o‘tkazuvchi maxsus konstruksion lyuklar o‘rnatishdi.

• Intererdagi dizayn yechimi: 3D-printer materiali qatlamma-qatlam yotqizilgani uchun devorlarda o‘ziga xos to‘lqinsimon, g‘adir-budur naqsh hosil bo‘lgan. Xonalarga issiqlik va estetika bag‘ishlash uchun interer bezagida tabiiy yog‘och, tiqin (probka) va gipsokarton panellardan ustalik bilan foydalanildi. Natijada sovuq va to‘mtoq beton ko‘rinishi o‘rnini shinam va zamonaviy skandinavcha dizayn egalladi.

5. Gibrid qurilish: Robotlar nimani qildi-yu, inson qo‘li nimada kerak bo‘ldi?

Ta’kidlash joizki, Skovsporet majmuasi to‘liq 100 foiz faqat 3D-printer mahsuli emas. Bu loyiha — robototexnika va an’anaviy inson mehnatining mukammal gibrid simbiozidir.

3D-printer barcha asosiy devorlarni qisqa kunlarda tayyorlab bergach, maydonga an’anaviy ustalar kirib kelishdi. Ular tom qoplamalarini yopishdi, deraza-eshiklarni o‘rnatishdi, muhandislik tarmoqlari (elektr, suv, isitish)ni tortdi hamda xonalarni zarur maishiy jihoz va mebel bilan to‘ldirdi.

Umumiy hisobda poydevordan tortib to to‘liq pardozlash ishlarigacha bo‘lgan jarayon jami 12 oyni tashkil etdi. Hozirda obyekt to‘liq topshirilgan bo‘lib, dastlabki talabalar yangi xonadonlarga ko‘chib kirishga tayyorgarlik ko‘rmoqda.

Xulosa va jamoatchilik munosabati

Daniyadagi ushbu tajriba 3D-printerlar shunchaki eksperimental konsept emas, balki real hayotdagi arzon, ekologik va o‘ta tezkor uy-joy yetishmovchiligini hal qiluvchi qudratli yechim ekanini isbotladi. Bino devorlarining atigi 5 kunda va bor-yo‘g‘i 3 kishilik ishchi kuchi bilan tiklanishi global qurilish bozorida yangi texnologik standartlarni o‘rnatishi shubhasiz.

Sizningcha, O‘zbekistonda ham talabalar yotoqxonalari va arzon uy-joylarni tez fursatda barpo etish uchun bunday 3D-qurilish texnologiyalarini olib kirish vaqti keldimi? Kelajakda robot-printerlar odatiy quruvchilar o‘rnini to‘liq egallay oladimi? Fikrlaringizni izohlarda qoldiring!