Oppoq shishadan yasalgan yassi optik tolalar an'anaviy kabellardan ming marta sezgir bo'lib chiqdi

7 sentabr 2026, 09:24·299·Texno

QisqachaAI yordamida tayyorlanganKo‘rsatish

Shvetsariya va Buyuk Britaniya olimlari anʼanaviy kabellardan ming barobar sezgir boʻlgan yangi yassi optik tolalarni yaratishdi.
Tadqiqotchilar maxsus texnologiya yordamida yuz yigirma metrdan ortiq uzunlikdagi yassi lentalashtirilgan tolalarni ishlab chiqarishga muvaffaq boʻlishdi.
Ushbu ixtiro bosim va haroratni oʻlchashda misli koʻrilmagan aniqlikni taʼminlaydi.
Sinovlar davomida sezgirlik koʻrsatkichi nol butun oʻn dan toʻrt megapaskal bosim ostida oʻttiz bir butun oʻn dan olti radianga yetgan. Yangi texnologiya kelgusida dronlar qanotlari, yirik koʻpriklar va sanoat konstruksiyalarining xavfsizligini nazorat qilishda muhim ahamiyat kasb etadi. Mutaxassislarning fikricha, mazkur ishlanma optik tolali texnologiyalarni loyihalashda butunlay yangi imkoniyatlar eshigini ochib beradi.

Shvetsariyaning Qirollik texnologiya instituti va Buyuk Britaniyaning Sautgempton universiteti tadqiqotchilari jamoasi fizika ta'sirlariga an'anaviy silindrsimon svetovodlarga qaraganda ming barobar yuqori sezgirlik ko'rsatuvchi yassi lentalashtirilgan HARFF (High Aspect Ratio Flat Fiber) optik tolasini yaratishdi. ixbt.com ma'lumotiga ko'ra, olimlar ushbu g'ayrioddiy materialning amalda qo'llanilishi mumkinligini amalda isbotlab, birgina zagovotkadan 120 metrdan ziyod tolani tortib olishga muvaffaq bo'lishdi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Yangi geometriya va muhandislik yondashuvi

Mazkur ixtironing asosiy sirli jihati uning o'ziga xos geometriyasida yotadi. Mutaxassislar odatiy dumaloq tolalarni shunchaki tekislash o'rniga, boshidanoq zagovotkani tomonlar nisbati 20:1 gacha bo'lgan yassi lenta shaklida shakllantirdilar. Natijada ichki kanallar, havo bo'shliqlari va to'lqin uzatgichning joylashuvi mustaqil o'zgaruvchilarga aylandi. Bu muhandisga oynaning qaysi nuqtada egilishi va qayerda qarshilik ko'rsatishini aniq loyihalash imkonini beradi.

Bosim datchigini yaratish maqsadida tadqiqotchilar ikkita cho'zilgan havo kanalini hosil qilishdi. Deformatsiya jarayonida ularda nosimmetrik kuchlanish paydo bo'lib, oynaning ikki yoqlama sindirish xususiyati o'zgaradi. Ikkita bir xil tola brengg panjaralari optik rezonatorni shakllantiradi va interferensiya manzarasi bosimga mutanosib ravishda siljiydi.

O'tkazilgan sinovlar 0,40 MPa bosim ostida sezgirlik 31,6 radian/MPa gacha yetishini ko'rsatdi. Bu o'xshash dumaloq tolalarga nisbatan uch tartibga yuqori ko'rsatkichdir. Shu bilan birga, haroratning o'zaro ta'sir sezgirligi bosim ko'rsatkichining 1 foizidan kamrog'ini tashkil etdi.

Haroratni o'lchash imkoniyatlari

Haroratni o'lchash funksiyasini ta'minlash uchun HARFFning ichki kanali kremniyga nisbatan issiqlik kengayish koeffitsiyenti 46 marta yuqori bo'lgan qalay qotishmasi bilan to'ldirildi. Qizdirilganda shishada kuchli mexanik kuchlanish hosil bo'ladi va bu yana ikki yoqlama sindirish ko'rsatkichining o'zgarishiga olib keladi.

KTH tadqiqotchisi Pavel Manevskiyning ta'kidlashicha, mazkur ishlanma shunchaki boshqacha ko'rinishdagi tola emas, balki optik tolali texnologiyalarni loyihalash uchun butunlay yangi makon ochib beradi. Hozircha HARFF laboratoriya namunasi maqomini saqlab qolib, uning optik yo'qotishlari metriga taxminan 0,16 dB ni tashkil qilmoqda.

Kelgusida mutaxassislar shaklni nazorat qilishni yaxshilash, yo'qotishlarni kamaytirish hamda ushbu innovatsion tolalarni dronlar qanotlari, yirik ko'priklar, sanoat konstruksiyalari va batareyalarga muvaffaqiyatli joriy etishni rejalashtirmoqda.