2025-yil oxiriga kelib ilmiy maqolalarning 89 foizida sunʼiy intellekt izlari bor

Xalqaro tadqiqotchilar guruhi tomonidan ishlab chiqilgan yangi statistik metodika biomedikal sohadagi ilmiy nashrlarda katta til modellari (LLM) ishtirokini aniq baholash imkonini berdi. ixbt.com maʼlumotiga koʻra, 2025-yil yakuniga qadar ochiq dostondagi barcha biomedikal maqolalarning 89 foizi sunʼiy intellekt yordamida tahrirlangani yoki yozilgani maʼlum boʻldi. Ushbu koʻrsatkich avvalgi tadqiqotlardagi pastki chegara baholaridan keskin farq qiladi. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Yangi yondashuv PubMed Central bazasidan 2017–2025-yillar oraligʻida chop etilgan 1 million 194 mingdan ortiq toʻliq matnli ilmiy maqolalarni chuqur tahlil qilishga asoslangan. Mutaxassislar 2022-yil oxirida ChatGPT paydo boʻlganidan keyin ishlatilishi keskin oshgan 379 ta xizmat va uslubiy sozlamalardagi soʻzlar chastotasini oʻrganib chiqishdi. Har bir marker-soʻz uchun kontrfaktik trend qurilib, 2018–2022-yillardagi maʼlumotlar 2023–2025-yillarga ekstrapolyatsiya qilindi.

Ilmiy maqolalarning qaysi qismlari koʻproq tahrirlanmoqda?

Tadqiqot natijalariga koʻra, sunʼiy intellekt matnning turli qismlarida turlicha chastotada ishlatilishi aniqlangan. Maqolalarning muhokama qismi 2025-yil dekabr holatiga koʻra 68 foiz koʻrsatkich bilan eng yuqori natijani qayd etdi. Annotatsiyalar esa 67 foiz ulush bilan ikkinchi oʻrinda turdi.

Shu bilan birga, metodika qismlari eng kam taʼsirlangan soha boʻlib qoldi — ularning koʻrsatkichi 32 foizni tashkil etdi. Biroq ushbu boʻlimning toʻliq matni tahlil qilinganda koʻrsatkich 54 foizgacha koʻtarildi. Bu shuni koʻrsatadiki, olimlar sunʼiy intellektdan asosan protseduralarni tavsiflash uchun emas, balki natijalarni talqin qilishda koʻproq foydalanmoqda.

Geografik tafovutlar va tildagi oʻzgarishlar

Tadqiqot mualliflari mamlakatlar kesimida ham sezilarli farqlar mavjudligini aniqlashdi. 2025-yilda LLM texnologiyalaridan foydalanish boʻyicha Janubiy Koreya (85%), Xitoy (82%) va Tayvan (80%) yetakchilik qilmoqda. Eng past koʻrsatkich Buyuk Britaniyada qayd etilib, 28 foizni tashkil etdi.

Asosan ingliz tilida soʻzlashuvchi mamlakatlar koʻrsatkichi qolgan dunyo bilan solishtirilganda 37 foizga qarshi 72 foizlik tafovutni koʻrsatdi. Noingliz tilli mamlakatlar olimlarining matnlarida marker-soʻzlarning chastotasi 2023-yilgacha sezilarli darajada past boʻlgan boʻlsa, 2025-yilga kelib ingliz tilida ona tilidek soʻzlashuvchilar darajasiga yetib oldi.

Olingan bu raqamlar Wiley nashriyoti oʻrtaga tashlagan soʻrovnoma natijalari bilan ham yaxshi mos keladi. Xususan, 2025-yil oʻrtalarida oʻtkazilgan soʻrovda respondentlarning 70 foizdan ortigʻi qoralarni yozishda LLM yordamidan foydalanganini tasdiqlagan edi.

Biroq tadqiqotchilar akademik hamjamiyatni yuzaga kelayotgan xatarlar haqida ogohlantirmoqda. Bir tomondan, til modellari noingliz tilidagi tadqiqotchilar uchun til toʻsigʻini kamaytirsa, ikkinchi tomondan, uydirma havolalar paydo boʻlishi, ilmiy tilning bir xillashuvi va yozish hamda tanqidiy fikrlash oʻrtasidagi aloqaning zaiflashuvi kabi xavflarni keltirib chiqarmoqda.