NASA kosmik teleskopni qutqarish boʻyicha noyob operatsiyani bekor qildi

NASA va Katalyst Space kosmik koinotda Neil Gehrels Swift observatoriyasining orbitasini koʻtarish boʻyicha rejalashtirilgan noyob tajribaviy operatsiyadan voz kechishdi. SpaceNews xabar qilishicha, bunga Link deb nomlangan eksperimental kosmik apparatning yoʻnalishni boshqarish tizimidagi jiddiy nosozliklar sabab boʻlgan va buning oqibatida teleskopni jismoniy jihatdan tutib olish xavfli deb topilgan. Bu haqda Ixbt.com xabar beradi.

Link apparati orbitaga joriy yilning 3-iyul kuni Pegasus XL raketasi yordamida chiqarilgan edi. Loyihaning asosiy vazifasi Swift teleskopiga yaqinlashish, uni qamrab olish va oʻz dvigatellari yordamida yuqoriroq orbitaga olib chiqishdan iborat edi. Mutaxassislarning fikricha, bunday operatsiya Yer atmosferasi taʼsirida kutilganidan tezroq pastlab borayotgan ilmiy apparatning xizmat muddatini sezilarli darajada uzaytirishi mumkin edi.

Texnik muammolar va muvaffaqiyatsizlik sabablari

Biroq, uchirilishdan koʻp oʻtmay, Link apparatining oʻzida kutilmagan texnik muammolar yuzaga keldi. Katalyst Space kompaniyasi maʼlumotiga koʻra, 28-iyul kuni kosmik apparat boshqaruv tizimidagi xatoliklar tufayli bir nechta oʻqlar boʻyicha nazorat qilinmaydigan aylanish holatiga tushib qolgan. Xususan, qurilma fazodagi holatni boshqarish uchun moʻljallangan uchta mahovikdan ikkitasini yoʻqotib qoʻygan, reaktiv harakat tizimi esa faqat qisman ishlay boshlagan edi.

Muhandislar vaziyatni ijobiy tomonga oʻzgartirish uchun bor kuchlarini ishga solishdi. Avgust oyining boshlariga kelib, Linkʼning aylanish tezligini sekundiga 9 graddan 1,47 gradusgacha kamaytirishga muvaffaq boʻlindi. Apparatni barqarorlashtirish maqsadida dastlab teleskop orbitasini oʻzgartirish uchun moʻljallangan elektr dvigatellarini ishga solishga toʻgʻri keldi. Keyinchalik mutaxassislar missiyani davom ettirishga yordam berishi kerak boʻlgan yangi dasturiy taʼminotni oʻrnatdilar.

Kelgusidagi reja va istiqbollar

Avgust oyining oʻrtalarida Katalyst kompaniyasi dasturiy yangilanishdan soʻng Link Swift bilan yaqinlashib, uni tutib olishga urinib koʻrishiga umid qilgan edi. Lekin 20-avgust kuni NASA bilan oʻtkazilgan maslahatlashuvlardan soʻng kompaniya missiyaning ushbu qismidan qatʼiy voz kechdi. Tomonlar operatsiyani oʻta xavfli deb topishga asos boʻlgan aniq mezonlarni oshkor qilishmadi.

Shunga qaramay, Link apparatidan orbital xizmat koʻrsatish texnologiyalarini sinovdan oʻtkazishda foydalanishda davom etishlari mumkin. NASA va Katalyst Swift bilan jismoniy aloqasiz va uning orbitasini koʻtarmasdan turib, bevosita uning yaqinida turli operatsiyalar va yaqinlashish sinovlarini oʻtkazish imkoniyatlarini koʻrib chiqmoqda.

Eslatib oʻtamiz, Swift kosmosda 2004-yildan buyon faoliyat yuritib kelmoqda va asosan gamma-nurlanish chaqnashlarini oʻrganishga ixtisoslashgan. Uning orbitasi Yer yuqori qatlamlari atmosferasi taʼsirida asta-sekin pasayib bormoqda. Yuqori quyosh faolligi sunʼiy yoʻldosh balandligidagi atmosfera zichligini oshirib, qarshilikni kuchaytiradi va balandlikni yoʻqotish jarayonini tezlashtiradi. NASA 2025-yilda tijorat apparatlari yordamida ushbu observatoriyani qutqarish imkoniyatlarini oʻrganishni boshlagan edi. Linkʼning muvaffaqiyati dastlab uchirilgandan keyin xizmat koʻrsatishga moʻljallanmagan sunʼiy yoʻldoshlarning umrini uzaytirish texnologiyasining muhim namoyishi boʻlishi mumkin edi.