«Kechirmaslik» saratonga olib keladimi? Mutaxassis fikri bahs uyg‘otdi

«O‘lsam ham kechirmayman» degan kuchli alam inson salomatligiga ta’sir qilishi mumkinmi? Ongosti bilan ishlovchi mutaxassis Zebo Karimova ijtimoiy tarmoqdagi chiqishida onkologik kasallikka chalingan ayrim mijozlarida uzoq yillar davomida yig‘ilgan nafrat, xafagarchilik va kechirolmaslik holatlarini kuzatganini aytdi.

Uning fikricha, inson ichidagi hal bo‘lmagan hissiyotlar bilan ishlash hayotini yengillashtirishi mumkin.

Ammo bu yerda muhim bir chegara bor: psixologik og‘irlikni kamaytirish foydali bo‘lishi mumkin, lekin nafrat yoki kechirmaslik saratonning sababi ekanini aytishga ilmiy asos yo‘q.

1. Mutaxassis nimani aytdi?

Zebo Karimova o‘z tajribasi haqida gapirar ekan, onkologik kasallikka chalingan ayrim insonlarda «men haqman» degan ichki qarama-qarshilik va uzoq vaqt saqlangan xafagarchilik borligini ta’kidlagan.

Uning aytishicha, ba’zi mijozlari nafrat va alam bilan ishlaganidan keyin o‘zini yengil his qilgan.

«Nafratini olganidan keyin hayoti yengillashadi», — deya o‘z tajribasiga asoslangan fikrini bildirgan mutaxassis.

Biroq shaxsiy amaliyotda kuzatilgan holat bilan tibbiy sabab-oqibat munosabatini tenglashtirib bo‘lmaydi.

2. Nafrat va stress organizmga ta’sir qiladimi?

Bu savolga javob — ha, ruhiy holat insonning umumiy salomatligi va hayot sifatiga ta’sir qilishi mumkin.

Masalan, uzoq davom etuvchi stress uyqu, kayfiyat, diqqat, qon bosimi va boshqa fiziologik jarayonlarga ta’sir qilishi mumkin. Milliy Saraton Instituti ma’lumotlariga ko‘ra, surunkali stress organizmda turli salbiy o‘zgarishlarni keltirib chiqarishi mumkin, ammo uning saraton paydo bo‘lishiga to‘g‘ridan to‘g‘ri sabab ekani hali aniq emas.

Saraton bilan yashayotgan insonlarda esa qo‘rquv, g‘azab, xavotir, yolg‘izlik va tushkunlik kabi hislar juda keng uchraydi.

Shuning uchun ruhiy holatga e’tibor berish muhim.

Ammo buni «nafrat → saraton» kabi sodda formula bilan tushuntirish mumkin emas.

3. Ilm-fan saraton sabablari haqida nima deydi?

Saraton bitta sabab bilan paydo bo‘ladigan kasallik emas.

Uning xavfiga turli omillar ta’sir qilishi mumkin:

Amerikaning Saraton Jamiyati ta’kidlashicha, insonning shaxsiyati, fikrlari va his-tuyg‘ulari saratonni keltirib chiqarishi isbotlanmagan. Hatto insonda xavf omili mavjud bo‘lsa ham, aynan shu omil kasallikka sabab bo‘lganini har doim aniqlashning iloji yo‘q.

4. «Kechira olmaslik» bilan nima qilish kerak?

Bu yerda maqolaning eng muhim nuqtasi bor.

Inson kimnidir kechira olmayotgan bo‘lsa, uni «darhol kechir!» deb majburlash ham to‘g‘ri emas.

Ayniqsa, og‘ir xafagarchilik yoki ruhiy jarohat ortida jiddiy shaxsiy tajriba turgan bo‘lishi mumkin.

Kechirish:

• sodir bo‘lgan ishni to‘g‘ri deb qabul qilish emas;

• nohaqlikni oqlash emas;

• munosabatni majburan tiklash emas;

• o‘z chegaralaridan voz kechish emas;

• kasallik uchun o‘zini ayblash emas.

Ba’zan inson uchun eng muhim qadam — «men bu voqeadan keyin qanday yashayman?» degan savolga javob topishdir.

5. Saratonga chalingan inson o‘zini ayblamasligi kerak

Bu masalada ehtiyotkorlik ayniqsa muhim.

Saraton tashxisini eshitgan odam «demak, men kimnidir kechirmaganim uchun kasal bo‘ldim», deb o‘ylashi mumkin.

Bunday fikr esa allaqachon og‘ir bo‘lgan vaziyatni yanada murakkablashtiradi.

Amerikaning Saraton Jamiyati ma’lumotlariga ko‘ra, insonning his-tuyg‘ulari va shaxsiy munosabati saratonni keltirib chiqargani haqida dalillar yo‘q. «Ijobiy fikrlasam, kasallikni yengaman» degan qarash ham yashash davomiyligini oshirishi isbotlanmagan.

Shu bilan birga, hissiyotlarni tan olish, yaqinlar bilan suhbatlashish, psixologik yordam olish va stressni boshqarish insonning hayot sifatiga yordam berishi mumkin.

6. Demak, mutaxassisning fikrida qaysi jihat muhim?

Zebo Karimovaning fikrini tibbiy tashxis yoki saraton sabablarining ilmiy izohi sifatida emas, insonning ichki holati haqidagi shaxsiy professional qarash sifatida qabul qilish to‘g‘ri bo‘ladi.

U ko‘targan masala esa muhim: inson yillar davomida yig‘ilgan alam, g‘azab va xafagarchilik bilan yashasa, bu uning ruhiy holatiga og‘irlik qilishi mumkin.

Shuning uchun ruhiy salomatlik haqida ham qayg‘urish zarur.

Biroq bu saratonni davolash o‘rnini bosmaydi.

Yakuniy xulosa: kechirish foydali bo‘lishi mumkin, ammo...

Insonni yillar davomida ezib kelayotgan nafratdan xalos bo‘lish, ruhiy og‘irlikni kamaytirish va o‘tmish bilan sog‘lom munosabat o‘rnatish hayot sifatini yaxshilashi mumkin.

Ammo «kechirmagan odam onkologiya bo‘ladi» degan qat’iy xulosa ilmiy jihatdan tasdiqlanmagan.

Saraton murakkab kasallik bo‘lib, uning paydo bo‘lishiga ko‘plab biologik, genetik, atrof-muhit va turmush tarzi omillari ta’sir qilishi mumkin.

Shuning uchun insonga eng to‘g‘ri yo‘l — kasallik bo‘lsa, malakali shifokorga murojaat qilish; ruhiy og‘irlik bo‘lsa, uni ham e’tiborsiz qoldirmaslik.

Kechirish esa, avvalo, kimgadir beriladigan jazo yoki mukofot emas — ba’zan insonning o‘zi yengilroq yashashi uchun tanlaydigan ichki jarayonidir.