Bo‘lajak kuyovlar diqqatiga: 5 daqiqada giyohvandlikni fosh etuvchi testlar qanday ishlaydi?

So‘nggi kunlarda ijtimoiy tarmoqlarda namanganlik yosh startapchilar tomonidan atigi 5 daqiqada 70 turdagi narkotik moddani iste’mol qilganlikni aniqlab beruvchi innovatsion uskuna yaratilgani haqidagi xabarlar katta shov-shuvga sabab bo‘ldi. Bunday yangilik ayniqsa to‘y oldidan kuyovlarni tibbiy ko‘rikdan o‘tkazish niyatida bo‘lgan qaynona-qaynotalar hamda yo‘l harakati xavfsizligi xodimlari orasida qizg‘in muhokama qilinmoqda.

Inson tanasida taqiqlangan psixotrop va giyohvandlik vositalari mavjudligini aniqlash tibbiyot va amaliyotda aslida qanday yo‘lga qo‘yilgan? Quyida zamonaviy test tizimlari va uskunalarning ishlash prinsipi batafsil keltiriladi.

Tezkor va professional nazorat: Zamonaviy uskunalar turlari

Bugungi kunda giyohvand moddalarni nazorat qilishda qo‘llaniladigan asosiy qurilmalar 3 ta yirik guruhga bo‘linadi:

• Mobil raqamli analizatorlar (YHXX va korxonalar uchun):

  • Yo‘l-patrul xizmati (GAI), bojxona va yirik tashkilotlarda xodimlarni tekshirish uchun Dräger DrugTest 5000 yoki Abbott SoToxa kabi portativ raqamli moslamalar ishlatiladi;

  • Maxsus tampon orqali insonning og‘iz suyuqligi (so‘lagi) olinadi va kassetaga qo‘yilib analizatorga joylanadi;

  • Uskuna 5–10 daqiqa ichida 6 dan 8 tagacha asosiy xavfli guruhlarni (marixuana, kokain, amfetamin, opiatlar, metamfetamin va boshqalar) aniqlab, natijani rasmiy chek ko‘rinishida chop etadi;

  • Mazkur usul shaxsning so‘nggi 24–48 soat ichida modda iste’mol qilgan-qilmaganini aniq ko‘rsatib beradi.

• Ekspress-test kassetalari (Uy va oila sharoiti uchun):

  • Elektron qurilma talab qilmaydigan va dorixonalardan xarid qilish mumkin bo‘lgan oddiy chiziqli multipanellar keng qo‘llaniladi;

  • Siydik tahlili orqali bir vaqtning o‘zida 3, 5, 10 yoki 13 turdagi moddalarni aniqlash mumkin. Ushbu biologik suyuqlikda narkotik metabolitlari modda turiga qarab 2 kundan 2 haftagacha saqlanadi;

  • So‘lak orqali ishlaydigan ekspress-poloskalar ham mavjud bo‘lib, ular bir necha daqiqada rangli chiziqlar vositasida natijani ko‘rsatadi;

  • O‘zbekistonda ham 18 turdagi moddani bir vaqtda aniqlay oladigan mahalliy ekspress-testlar yaratilgan bo‘lib, ayni damda klinik sinovlardan o‘tkazilmoqda.

• Laboratoriya uskunalari (Yuqori aniqlik va yuridik kuch):

  • Agar ekspress-test natijalari shubha uyg‘otsa, sud va qonun oldida yuridik kuchga ega yakuniy xulosani faqat ixtisoslashgan laboratoriyalar beradi;

  • Bunda GX-MS (Gaz xromatografiyasi - mass-spektrometriya) yuqori texnologik apparatlari qo‘llaniladi;

  • Laboratoriyalar qon va siydikdan tashqari soch tolasi va tirnoq namunalarini ham tahlil qila oladi. Eng qizig‘i, soch tahlili orqali shaxs oxirgi 3 oy (90 kun) ichida giyohvand modda iste’mol qilgan-qilmaganini 100 foizlik aniqlikda isbotlab berish imkoniyati mavjud.

Shubha tug‘ilganda nima qilish kerak?

Agar tezkor va shaxsiy tekshiruv zarur bo‘lsa, dorixonalarda sotiladigan multipanelli ekspress-testlardan foydalanish eng qulay va arzon yo‘l hisoblanadi. Biroq nizoli holatlarda rasmiy va qat’iy tibbiy xulosa olish uchun narkologik dispanserlarga yoki ixtisoslashgan davlat laboratoriyalariga murojaat qilish tavsiya etiladi.