Tungi gadjetlar xavfi: Olimlar qorong‘uda ekranga tikilishning oqibatlarini ochiqladi

Ijtimoiy tarmoqlar va messenjerlarda qorong‘i xonada har kuni yarim soat telefondan foydalanish ko‘z saratonini (onkologik xastalikni) keltirib chiqarishi, ko‘zni davolab bo‘lmaydigan parda qoplashi haqida vahimali xabarlar keng tarqalmoqda.

Ko‘plab foydalanuvchilarni tashvishga solgan ushbu ogohlantirishlar qanchalik asosli va tibbiyot olami bu haqda nima deydi? Soha mutaxassislari ushbu masalaga ilmiy nuqtayi nazardan aniqlik kiritmoqda.

Saraton xavfi: Asossiz mifmi yoki ilmiy dalil?

Tibbiyot mutaxassislari va jahon oftalmologiya assotsiatsiyalari ushbu da’volar bo‘yicha quyidagilarni ta’kidlashadi:

• Ilmiy isbot yo‘q: Hozirgi kunga qadar smartfon ekranidan taraladigan yorug‘lik ko‘zda saraton (onkologiya) hujayralarini paydo qilishi yoki davolab bo‘lmas parda hosil qilishi bo‘yicha birorta ham rasmiy ilmiy tasdiqlangan tadqiqot mavjud emas;

• Xabarlarning bo‘rttirilishi: «Davolab bo‘lmaydigan dard» haqidagi vahimali iddaolar ko‘pincha odamlarning e’tiborini tortish va virusli tarqalishni ta’minlash uchun sun’iy ravishda to‘qilgan xabarlar sirasiga kiradi.

Qorong‘uda telefonga tikilishning haqiqiy zararlari

Garchi saraton xavfi isbotlanmagan bo‘lsa-da, qorong‘i muhitda yorqin ekranga uzoq vaqt qarab yotish ko‘rish qobiliyatiga jiddiy putur yetkazadi:

• «Ko‘z charchog‘i» va quruqlik sindromi: Ekranga diqqat bilan qaralsa, ko‘z pirpiratish soni kamayadi. Oqibatda ko‘zning shox pardasi quriydi, qizarish, achishish va tomirlarning kengayishi yuz beradi;

• Ko‘rish o‘tkirligining pasayishi: Qorong‘uda ko‘z qorachig‘i kengayadi va ekrandan chiqayotgan ko‘k nur (Blue Light) to‘g‘ridan to‘g‘ri ko‘z tubiga kuchli bosim bilan ta’sir qiladi. Bu esa vaqt o‘tishi bilan spazm va ko‘rish xiralashishiga olib keladi;

• Uyqu gormonining buzilishi: Ekranning ko‘k nuri miyada melatonin (uyqu gormoni) ishlab chiqarilishini bloklaydi, natijada surunkali uyqusizlik, charchoq va immunitet pasayishi kelib chiqadi.

Mutaxassislar qanday tavsiya beradi?

Shifokorlar tungi vaqtda gadjetlardan foydalanishda bir nechta muhim qoidalarga amal qilishni tavsiya qiladi:

• Yorug‘lik muvozanati: Telefonni mutlaqo qorong‘i xonada emas, hech bo‘lmaganda tungi chiroq yoqilgan xonada ishlating;

• «Tungi rejim»ni yoqish: Ekrandagi «Night Light» (ko‘k nurni kamaytirish) funksiyasini faollashtiring va yorug‘lik darajasini minimalga tushiring;

• Uyqudan oldin dam olish: Uxlashdan kamida 30–60 daqiqa oldin telefon va planshetlarni chetga surib qo‘yish tavsiya etiladi.

Shunday qilib, ko‘zda davosiz saraton paydo bo‘lishi haqidagi xabarlar haqiqatga to‘g‘ri kelmasa-da, qorong‘ida telefon ishlatish odati ko‘z nuri va umumiy salomatlik uchun jiddiy salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin.