O‘zbekistonda texnik jihatdan tartibga solish, standartlashtirish, metrologiya va muvofiqlikni baholash sohalarida tadbirkorlar faoliyatini nazorat qilish bo‘yicha yangi elektron tizim joriy etilishi rejalashtirilmoqda. Yangi tartib biznes subyektlarini qonunbuzilish xavfiga qarab baholash va tekshiruvlarni xavf darajasi asosida tashkil etishga qaratilgan.
Nizom loyihasiga ko‘ra, tadbirkorlik subyektlari maxsus “ball” tizimi orqali baholanadi. Ushbu baholash natijasida korxonalar “yuqori”, “o‘rta” va “past” xavf toifalariga ajratiladi. Ya’ni, barcha tadbirkorlarga bir xil yondashuv emas, balki ularning faoliyati, avvalgi holati, murojaatlar va boshqa ma’lumotlar asosida individual yondashuv qo‘llaniladi.
Baholash jarayonida statistik ma’lumotlar, fuqarolar va tashkilotlar murojaatlari, ommaviy axborot vositalaridagi xabarlar hamda boshqa ochiq axborot manbalaridagi ma’lumotlar inobatga olinadi. Bu orqali nazorat organlari qaysi sohada yoki qaysi subyektda xavf yuqoriroq ekanini oldindan aniqlash imkoniga ega bo‘ladi.
Yangi tizimning eng muhim jihatlaridan biri — xavf darajasi past deb topilgan tadbirkorlik subyektlari faoliyatiga nazorat organlari aralashmaydi. Bunday korxonalarda tekshiruv o‘tkazilmaydi. Bu esa qonunga rioya qilib, faoliyatini tartibli yuritayotgan biznes vakillari uchun jiddiy yengillik bo‘ladi.
Xavfi yuqori va o‘rta toifaga kiritilgan subyektlarda esa profilaktika tadbirlari o‘tkazilishi belgilanmoqda. Ya’ni, tekshiruvdan avval tadbirkorga kamchiliklarni bartaraf etish, qonunchilik talablariga moslashish va xavfli holatlarni oldini olish imkoniyati beriladi. Bu yondashuv jazolashdan ko‘ra, avval tushuntirish va profilaktikaga urg‘u berayotgani bilan ahamiyatli.
Agar profilaktika tadbirlaridan keyin ham xavfli holatlar saqlanib qolsa, tekshiruv o‘tkazish tashabbusi ilgari surilishi mumkin. Demak, tekshiruvlar endi tasodifiy yoki ommaviy tarzda emas, aniq xavf va asos mavjud bo‘lgan holatlarda amalga oshiriladi.
Shu bilan birga, inson hayoti, sog‘lig‘i, jamoat xavfsizligi yoki atrof-muhitga real tahdid aniqlangan holatlarda profilaktika tadbirlarisiz ham tekshiruv o‘tkazishga ruxsat beriladi. Bu tabiiy hol, chunki bunday vaziyatlarda vaqt yo‘qotish xavfni yanada kuchaytirishi mumkin.
Mazkur tizim tadbirkorlar uchun ortiqcha bosimni kamaytirish, nazorat jarayonlarini shaffoflashtirish va resurslarni haqiqatan ham xavf yuqori bo‘lgan yo‘nalishlarga qaratishga xizmat qiladi. Oddiy qilib aytganda, to‘g‘ri ishlayotgan biznesni bezovta qilmaslik, muammo bor joyda esa o‘z vaqtida chora ko‘rish maqsad qilinmoqda.
Qisqasi, yangi elektron tizim tadbirkorlik muhitida nazoratni yanada aqlli va adolatli qilishga qaratilgan. Xavfi past korxonalar tekshiruvlardan himoya qilinadi, xavfi yuqori subyektlar esa avval profilaktika orqali tartibga chaqiriladi. Biznes uchun eng to‘g‘ri formula ham shu: halol ishlaganga tinchlik, xavf tug‘dirganga esa aniq va asosli nazorat.
“Zamin”ni Telegramʻda oʻqing!
