Сенатор Хусан Эрматов алифбо ислоҳоти бўйича бонг урди: Ягона стандарт қачон кучга киради?

Ўзбекистонда давлат тили, ёзув ислоҳоти ва лотин графикасига тўлиқ ўтиш масаласи яна қизғин муҳокамалар марказига чиқди. Олий Мажлис Сенати аъзоси Хусан Эрматов мамлакатимизда кирилл ёзувидан лотин алифбосига ўтиш жараёни ҳали ҳам охирига етмаганини кескин танқид қилиб, жамиятда бир вақтнинг ўзида учта турли алифбонинг параллель пайдо бўлиш хавфидан жиддий огоҳлантирди. Сенатор чалкашликларнинг олдини олиш учун барча соҳалар, хусусан оммавий ахборот воситалари учун ҳам аниқ ва қатъий ўтиш муддатларини олдиндан белгилаб қўйишга чақирди.

Сенатнинг 10 сентябрь кунги мажлисида Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат тилини ривожлантириш департаменти раҳбари Нодиржон Холбўтаев мазкур хавотирларга муносабат билдириб, алифбони янгилаш тўғрисидаги қонун қабул қилингач, барча расмий иш юритиш ва ОАВ бир хил стандартлаштирилган алифбога ўтказилишини маълум қилди. Бироқ жамоатчиликни қизиқтираётган аниқ муддатлар ҳозирча очиқланмади. Хўш, Ўзбекистонда уч алифболи чалкашлик хавфи қандай пайдо бўлди, ҳукумат ишлаб чиқаётган янги дастурда қандай муҳим чоралар кўзда тутилган ва оддий фуқароларнинг шахсий ёзишмаларида аввалги ёзувдан фойдаланиши чекланадими?

«Учта алифбо хавфи»: Сенатор Эрматовнинг кескин огоҳлантириши

Парламент юқори палатасида кўтарилган муҳим масаланинг моҳияти:

• Якунланмаган ўтиш даври: Сенатор Хусан Эрматов кириллдан лотинга ўтиш жараёни ўнлаб йиллардан буён чўзилиб келаётгани ва бу борада аниқ якуний нуқта қўйилмаганини таъкидлади;

• Параллель уч ёзув тўқнашуви: Агар янгиланган лотин алифбоси шошқалоқлик билан ёки аниқ режасиз киритилса, жамиятда бир вақтнинг ўзида амалдаги лотин, эски кирилл ҳамда янги қабул қилинган алифбо аралашиб, уч томонлама саводхонлик хаосини юзага келтириши мумкин;

• Аниқ муддатларни белгилаш талаби: Эрматов ОАВ, нашриётлар ва давлат тизимида чалкашлик юз бермаслиги учун ўтишнинг муайян ва ўзгармас муддатларини қонунан мустаҳкамлашни сўради.

Ҳукуматнинг режаси: Ягона стандарт ва расмий иш юритиш

Вазирлар Маҳкамаси ҳузуридаги Давлат тилини ривожлантириш департаментининг позицияси:

• Ягона стандартлаштирилган алифбо: Департамент раҳбари Нодиржон Холбўтаев янги қонун кучга киргач, барча давлат органлари ва оммавий ахборот воситалари фақат ягона стандарт бўйича иш олиб боришини қайд этди;

• Махсус дастур ишлаб чиқилмоқда: Ўтиш жараёнини босқичма-босқич ва муаммосиз амалга ошириш мақсадида Ҳукуматнинг алоҳида қарори ва ҳаракатлар дастури тайёрланмоқда;

• Кадрларни ўқитиш ва қўлланмалар: Дастур доирасида масъул мутахассисларни қайта тайёрлаш курслари ташкил этилади ҳамда янги алифбо бўйича дарслик ва услубий қўлланмалар чоп этилади.

Муддатлар қачон аниқ бўлади ва шахсий ёзишмаларга чеклов қўйиладими?

Аҳоли ва жамоатчиликни қизиқтираётган асосий саволларга жавоблар:

• Аниқ муддатлар ҳали эълон қилинмади: Сенатдаги баҳсларда тўлиқ ўтиш қачон — қайси йил ва ойда якунланиши бўйича аниқ саналар тилга олинмади ва бу бўлажак ҳукумат қарорига қолдирилди;

• Шахсий ёзишмалар дахлсиз қолади: Нодиржон Холбўтаев кундалик турмушда ва ижтимоий тармоқлардаги фуқароларнинг шахсий ёзишмаларида ўрганиб қолган алифбосидан (кирилл ёки аввалги лотин) фойдаланишига ҳеч қандай чеклов қўйилмаслигини алоҳида таъкидлади;

• Мақсад — жамиятни мажбурлаш эмас, тизимни бирлаштириш: Ислоҳотнинг асосий вазифаси расмий ҳужжат айланиши, таълим тизими ва расмий нашрларни бир хил қолипга келтиришдан иборат.

Ўзбекистонда алифбонинг янгиланиши миллий ўзлик ва ёзма маданият ривожида стратегик аҳамиятга эга бўлиб, унинг тақдири Ҳукумат қабул қиладиган аниқ дастур ва режаларга бевосита боғлиқ бўлиб қолмоқда.

Сизнингча, Ўзбекистонда алифбо ислоҳотининг шу кунгача чўзилиб келишига асосий сабаб нима ва учта алифбо бир вақтда ишлатилишининг олдини олиш учун қандай қатъий чоралар кўрилиши керак? Сиз шахсан қайси ёзувда ёзиш ва мутолаа қилишни кўпроқ маъқул кўрасиз? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жамиятимиз келажаги учун муҳим бўлган ушбу долзарб баҳслар таҳлилини барча дўстларингиз ҳамда яқинларингизга улашинг!