Касбий таълимда янги давр: қабул, баҳолаш ва педагогларни ишга олиш бўйича янги низом

Ўзбекистонда ўрта бўғин мутахассисларини тайёрлаш тизимини замон талабларига мослаштириш, касб-ҳунар таълими сифатини меҳнат бозори эҳтиёжлари билан тўғридан-тўғри боғлаш мақсадида кенг қамровли янги ҳуқуқий база жорий этилди. Вазирлар Маҳкамасининг 2026 йил 29 сентябрдаги 526-сон қарори билан соҳадаги муҳим жараёнларни тартибга солувчи бир қатор фундаментал низомлар расман тасдиқланди.

Ушбу янги ҳужжатлар мамлакатдаги барча касбий таълим ташкилотлари учун ягона ва мажбурий стандартларни белгилаб беради.

Ҳукумат қарори билан нималар тасдиқланди?

Янги қарор доирасида тизимнинг тўртта асосий йўналиши бўйича батафсил низомлар кучга кирди:

• Касбий таълим тўғрисидаги низом: Муассасаларнинг умумий фаолият юритиш тартибини белгилайди;

• Ўқишга қабул қилиш тартиби: Абитуриентлар ва ёшларни ташкилотларга қабул қилишнинг янги шаффоф алгоритмлари;

• Педагог кадрларни танлов асосида ишга олиш: Соҳага фақат малакали ва синовдан ўтган мутахассисларни жалб қилиш механизми;

• Ўқувчилар билимини баҳолаш тартиби: Назариядан кўра амалий кўникма ва компетенцияларни аниқлашга йўналтирилган янги баҳолаш мезонлари.

Меҳнат бозори ва «ҳаёт давомида таълим олиш» тамойили

Ҳужжат талабларига кўра, касбий таълим жараёни эндиликда шунчаки назарий дастурларга эмас, балки қуйидаги устувор йўналишларга қатъий таянади:

• Иш берувчилар буюртмаси: Мутахассислар иқтисодиётнинг ривожланиш истиқболлари, техник ва технологик трендлар ҳамда иш берувчиларнинг реал таклифлари асосида ўқитилади;

• Узлуксиз таълим: «Ҳаёт давомида таълим олиш» концепцияси амалга киритилиб, фуқаролар исталган ёшда ўз малакасини ошириш ёки янги мутахассисликни эгаллаш имкониятига эга бўлади;

• Босқичли таълим тизими: Касбий таълим ташкилотларида бошланғич, ўрта ҳамда ўрта махсус касбий таълим дастурлари йўлга қўйилади. Техникумлар эса бевосита ўрта бўғин кадрларини тайёрлаш, амалий кўникмаларни ривожлантириш ва ишлаб чиқариш таълими усталарининг малакасини узлуксиз ошириш марказига айланади.

Аниқ атамалар ва инклюзив таълим кафолати

Низомда илк бор соҳадаги бир қатор муҳим тушунчаларга ҳуқуқий аниқлик киритилди. Жумладан, «академик қарздор», «буюртмачи техникум», «квалификация», «компетенция» ва «кўникма» каби атамаларнинг чегаралари аниқ белгиланди.

Бундан ташқари, ҳужжатда ногиронлиги бўлган шахслар учун инклюзив таълим дастурларини ривожлантиришга алоҳида урғу берилган:

• Мослаштирилган махсус ўқув режалари ишлаб чиқилади;

• Замонавий педагогик ёндашувлар ва қўшимча психологик-моддий қўллаб-қувватлаш чоралари кўрилади.

3 ойлик муддат ва шахсий назорат

Янги низомлар қабул қилиниши муносабати билан аввалги бир қатор эскирган ҳукумат ҳужжатлари ўз кучини йўқотган деб топилди.

Олий таълим, фан ва инновациялар вазирлигига уч ой муддатда барча идоравий норматив-ҳуқуқий ҳужжатларни ушбу қарорга тўлиқ мувофиқлаштириш ҳамда жамоатчиликка кенг тушунтириш ишларини олиб бориш юклатилди. Қарорнинг тўлиқ ва бенуқсон ижро этилишини назорат қилиш эса шахсан олий таълим, фан ва инновациялар вазири Қўнғиротбой Шарипов зиммасига юкланди.