Британия йўлларида "Ёввойи Ғарб" даври: ҳар йили 750 минг автомобил изсиз йўқолмоқда

Буюк Британия автомобил бозори ва йўл ҳаракати хавфсизлиги тизими жиддий инқирозга юз тутмоқда. Сўнгги маълумотларга кўра, мамлакатда ҳар йили 750 мингга яқин транспорт воситаси расмий рўйхатдан ғойиб бўлиб, жиноий схемалар қурбонига айланмоқда. Бу ҳолат нафақат иқтисодий зарар келтирмоқда, балки йўлларда қонунбузарликлар кўпайишига ҳам сабаб бўлмоқда. Бу ҳақда Autocar.co.uk хабар беради.

Автомобилларни қайта ишлаш ассоциацияси (Веҳикле Рекйклерс Ассосиатион) раҳбари Энди Латамнинг Autocar нашрига маълум қилишича, Британия йўлларидан ҳар йили 650 мингдан 841 минггача автомобил "ҳисобдан чиқиб" кетмоқда. Ушбу машиналарнинг тақдири номаълумлигича қолаётгани соҳа мутахассисларини жиддий ташвишга солган. Мазкур рақамлар ДВЛА (Ҳайдовчилар ва транспорт воситаларини лицензиялаш агентлиги)га юборилган расмий сўровномалар натижасида очиқланди.

Ноқонуний экспорт ва "арвоҳ" рақамлар

Латамнинг таъкидлашича, йўқолган автомобилларнинг катта қисми ўғирланган ва кейинчалик ҳеч қандай ҳужжатсиз қисмларга бўлиб юборилган ёки ноқонуний равишда чет элга экспорт қилинган. Назоратнинг сустлиги жиноятчиларга автомобил эҳтиёт қисмлари ва шиналарни контейнерларда хорижга жўнатиш имконини бермоқда. Шунингдек, лицензиясиз фаолият юритаётган мингдан ортиқ "шохобчалар" ўғирланган қисмларни онлайн платформалар орқали эркин сотмоқда.

Вазиятни янада мураккаблаштираётган омиллардан бири — сохта ва "арвоҳ" (мавжуд бўлмаган) давлат рақамларидан фойдаланишдир. Жиноятчилар АНPR (автоматик рақамни аниқлаш) камераларини алдаш учун ўғирланган машиналарга бошқа автомобилларнинг рақамларини тақиб олишмоқда. Статистикага кўра, Британия камералари кунига 100 миллионта рақамни сканер қилади, бироқ уларнинг 1-2 фоизи ўқиб бўлмайдиган ёки шубҳали ҳисобланади.

Ижтимоий ва иқтисодий оқибатлар

Сохта рақамлар ва ноқонуний савдо фақатгина автомобил ўғирлиги билан чекланиб қолмайди. Мотор Инсурерс' Буреау (МИБ) вакили Мартин Саундерснинг сўзларига кўра, бундай транспорт воситалари кўпинча қуйидаги жиноятларда иштирок этади:

• Гиёҳванд моддалар савдоси ва уюшган жиноятчилик;
• Тақиқланган ҳудудларга кириш учун тўловлардан қочиш;
• Суғурта полисисиз ҳаракатланиш ва жарималарни тўламаслик;
• Йўл ҳаракати қоидаларини қўпол равишда бузиш.

Ушбу ҳолат оддий ҳайдовчиларнинг ҳамёнига ҳам зарба бермоқда. Ноқонуний бозордаги фаоллик ва суғуртасиз ҳайдовчиларнинг кўпайиши оқибатида мамлакатда суғурта мукофотлари нархи кескин кўтарилиб кетган. Мутахассислар ҳукуматни автомобилларни утилизация қилиш ва рақамларни назорат қилиш тизимини зудлик билан ислоҳ қилишга чақирмоқда.

Британия тажрибаси шуни кўрсатадики, рақамли назорат тизимлари ривожланган бўлса-да, жисмоний назорат ва лицензиялаш жараёнидаги бўшлиқлар йирик жиноий тармоқлар шаклланишига шароит яратади. Ўзбекистон каби автомобиллашув даражаси ўсиб бораётган мамлакатлар учун ҳам бундай халқаро тажриба ва хатолар назорат тизимини такомиллаштиришда муҳим дарс бўлиши мумкин.