BFE яширган ҳисобот ва Science нашри хулосаси: Электромобилга ўтиш қачон ўзини оқлайди?

Бензин ва дизель ёнилғисида юрадиган соз автомобилларни муддатидан олдин янги электромобилларга алмаштириш ҳақиқатан ҳам иқлимга фойда келтирадими ёки йўқми, деган масалада кенг қамровли илмий таҳлиллар натижалари эълон қилинди. Швейцария Федерал энергетика бошқармаси (BFE) буюртма қилган ва дастлаб жамоатчиликка эълон қилиниши тўхтатиб қўйилган 34 саҳифали ҳисобот ошкор этилиб, кўплаб баҳсларга сабаб бўлди.

Republik нашри ва WAV тадқиқотчилар гуруҳи ахборот олиш тўғрисидаги қонун орқали қўлга киритган ички ёзишмалардан маълум бўлишича, масъул ходимлар соз автомобилларни муддатидан аввал алмаштириш тавсияси аҳолининг молиявий имкониятларига тўғри келмаслиги ва жамоатчиликнинг жиддий эътирозига сабаб бўлишидан хавотирланишган. Ҳозирда ушбу расмий ҳужжат тўлиқ очиқланган бўлиб, ундаги хулосалар электромобилларнинг атроф-муҳитга реал таъсирини рақамларда кўрсатиб беради.

Тўлиқ ҳаёт даври таҳлили: Швейцария автопаркининг 90 фоизи

Тадқиқотни амалга оширган INFRAS компанияси автомобилнинг бутун ҳаёт даврини — ишлаб чиқариш, ёнилғи ва электр энергиясини олиш, кундалик фойдаланиш ҳамда келажакдаги утилизация жараёнларида ажралиб чиқадиган чиқиндиларни бир бутун сифатида ҳисоблаб чиқди:

• 90 фоизлик кўрсаткич нимани англатади? Муаллифларнинг баҳолашича, Швейцария автопаркидаги ички ёнув двигателли машиналарнинг тахминан 90 фоизини шу тоифадаги янги электромобилга алмаштириш иқлим учун фойдали бўлади. Бу чиқиндилар 90 фоизга қисқаради дегани эмас, балки алмаштириш ижобий натижа берадиган автомобиллар салмоғини билдиради;

• Эски машина қаерга кетади? Асосий натижалар эски автомобиль тўлиқ утилизация қилиниши сценарийсига асосланган. Агар сотилган машина иккиламчи бозорда бошқа ҳайдовчи қўлида ҳаракатланишда давом этса ёки йўллардаги умумий машиналар сонини шунчаки оширса, глобал миқёсда чиқиндилар қанчалик қисқаришини аниқ моделлаштириш имконсиз бўлиб қолади;

• Йиллик масофа мезони: INFRAS мутахассиси Роберто Бьянкетти таъкидлаганидек, автомобилнинг ўртача хизмат муддати 16 йил деб ҳисобланса, йилига тахминан 8 минг километрдан бошлаб электромобилга ўтиш деярли ҳар доим экологик жиҳатдан ўзини оқлайди. Йилига 4–5 минг километрдан кам юрадиган машиналарни эрта алмаштириш эса иқлим учун фойда келтирмайди.

АҚШ тажрибаси: Science журналидаги мустақил таҳлил

Калифорния университети олимлари Эллиотт Кэмпбелл ва Роланд Гейер томонидан нуфузли Science журналида чоп этилган мустақил тадқиқот ҳам мазкур мавзуни кенг қамровда таҳлил қилди. Экспертлар 400 дан ортиқ автомобиль модели хусусиятларини, аккумулятор ҳажмини ва энергия манбаларини солиштириб чиқди:

• 92 фоиз ҳолатда самарали: Моделлаштирилган сценарийларнинг 92 фоизида бензинли автомобиль ёки оддий гибридни хизмат муддати тугамасдан туриб электромобилга алмаштириш умумий иссиқхона газларини камайтирган;

• 3 йиллик ҳайдаш муддати: Янги электромобилни ишлаб чиқариш жараёнида атмосферага чиқарилган катта миқдордаги карбонат ангидридни фойдаланиш давридаги тежамкорлик ҳисобига тўлиқ «қоплаб олиш» учун ўртача уч йил атрофида ҳайдаш талаб этилади.

Шошилишга асос борми?

Тадқиқотчиларнинг якдил хулосасига кўра, бу натижалар соз бензинли машиналарни зудлик билан металлоломга топшириш кераклигини англатмайди:

• Муҳим истиснолар: Машинадан жуда кам фойдаланиш, энергияни кўп сарфлайдиган оғир моделлар ҳамда электр энергияси асосан кўмир ва ифлослантирувчи манбалардан олинадиган ҳудудларда электромобилга ўтиш кутилган экологик натижани бермаслиги мумкин;

• Иқтисодий омил: Янги автомобиль харид қилиш фуқаролар учун аввало молиявий имконият масаласи бўлиб қолади. Шу сабабли Швейцария ёки АҚШ ҳисоб-китобларини бошқа давлатларга тўғридан-тўғри татбиқ этишда маҳаллий электр тармоғи хусусиятлари ва йўл шароитларини инобатга олиш зарур.