Эронда ўтказилган хотира кечаси яна намойишга айланиб кетди

Фото: Aghasht/Middle East Images/IMAGO

Эронда сешанба, 17 феврал куни ҳукуматга қарши намойишлар вақтида ҳалок бўлганлар хотираси яна катта кун тартибига чиқди. Бир неча шаҳарда хотира тадбирлари ўтказилди, айрим жойларда хавфсизлик кучлари билан янги тўқнашувлар кузатилгани ҳақида хабарлар тарқади.

Энг кўп муҳокама қилинган манзаралардан бири Абадонда кузатилди: ижтимоий тармоқларга чиққан кадрларда одамлар қўлларида гуллар ва ҳалок бўлганларнинг суратларини ушлаб, ҳукуматга қарши шиорлар айтаётгани кўринади. Айрим видеоларда эса ўқ товушлари остида оломон саросимага тушиб, ҳар томонга тарқаб кетаётгани акс этган.

Машҳадда ҳам хотира йиғилишида “Бир одам ўлдирилди — унинг ортида минглаб одамлар турибди” мазмунидаги шиорлар айтилгани тилга олинди. Умуман, хотира маросимлари бу сафар ҳам “тинч ўтириб ёдга олиш”дан кўра кўпроқ жамиятдаги қаттиқ оғриқ ва йиғилиб қолган ғазабни намоён қилганга ўхшайди.

Шу пайтнинг ўзида ҳокимият ҳам Теҳронда расмий маросим ўтказди. У Имом Хумайний Гранд Мосаллада ташкил этилгани, қатнашчилар байроқлар ва қурбонлар портретларини кўтаргани, давлат позициясига мос шиорлар айтилгани хабар қилинди. Маросимда юқори лавозимли амалдорлар, жумладан вице-президент Муҳаммад Реза Ореф иштирок этгани ҳам қайд этилди.

Тадбирда Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси қўмондони Исмоил Қааний кескин баёнот билан чиқиб, “тартибсизликларни қўллаб-қувватлаганлар жиноятчи, оқибатини кўради” деган мазмунда гапиргани Tasnim орқали келтирилди.

Бу воқеаларнинг илдизи 2025 йил декабр ойида бошланган чиқишларга бориб тақалади: аввал иқтисодий сабаблар билан кўтарилган норозилик тез орада сиёсий тус олган ва бутун мамлакат бўйлаб кенгайгани ҳақида халқаро ОАВ ёзган. Шу жараёнда алоқа чекловлари ва интернет узилишлари, куч ишлатиш ҳолатлари ҳақида ҳам кўп хабарлар чиққан.

Қурбонлар сони масаласида эса рақамлар кескин фарқ қилади. Ҳукумат томони 3 117 киши ҳалок бўлганини маълум қилган (улар орасида тинч аҳоли ва хавфсизлик хизматлари ходимлари борлиги айтилган). Мустақил ҳисоботларда эса анча юқори кўрсаткич келтирилади: АҚШда жойлашган Human Rights Activists News Agency камида 7 005 киши ҳалок бўлганини билдиргани ҳақида хабарлар бор. Шунинг учун воқеаларнинг тўлиқ кўламини мустақил тарзда текшириш қийин экани ҳам тез-тез таъкидланади.

Қисқаси, 17 февралдаги хотира тадбирлари бир нарсани яна эслатди: жамиятдаги яра ҳали битмаган. Бир тараф “назорат” дейди, иккинчи тараф “адолат” дейди — ва шу икки сўз орасида минглаб одамларнинг тақдири турибди. Энди энг катта савол: кейинги кунлар “сукунат” олиб келадими ёки янги тўлқин яна кўтариладими?