Олимларни ҳайратга солган қизиқ жараён: бўлакларга бўлинса ҳам ўзини қайта тиклай оладиган қурт

Инсон бармоғини йўқотса, у қайта ўсиб чиқмайди. Аммо Planaria деб аталувчи ясси қurtда бундай қобилият бор. У танасининг йўқолган қисмини қайта тиклай олади.

Planaria кўзга зўрға кўринадиган майда жонзот. Шунга қарамай, у биологиядаги энг қизиқ жараёнлардан бири, регенерация қобилияти билан олимлар эътиборини тортиб келади.

Агар Planaria икки бўлакка ажратилса, ҳар бир бўлак алоҳида тўлиқ қurtга айланиши мумкин. Бош қисми янги думни, дум қисми эса янги бошни тиклайди. Айрим тажрибаларда Planaria 279 бўлакка бўлинган ва уларнинг барчасидан янги қurtлар ривожлангани қайд этилган.

Бу жараён унинг танасидаги махсус ҳужайралар билан боғлиқ. Улар "необластлар" деб аталади. Необластлар танадаги турли тўқималарга айланиш қобилиятига эга бўлган илдиз ҳужайраларидир.

Тана шикастланганда ушбу ҳужайралар фаоллашади. Улар кўпаяди ва йўқолган тана қисмини қайта шакллантиради. Шу сабаб Planaria бош, дум ёки бошқа қисмларини қайта тиклай олади.

Олимлар бу хусусиятни ўрганиш орқали инсон тўқималарини тиклаш, шикастланган органларни даволаш ва асаб тизими билан боғлиқ муаммоларни чуқурроқ тушунишга ҳаракат қилмоқда.

Табиатда регенерация жараёни миллионлаб йиллар давомида шаклланган. Planaria эса бу жараённи ўрганиш учун муҳим тирик модель сифатида қаралади.