Трампдан кутилмаган юриш: АҚШ Ҳўрмузни назоратга олиб 20 %лик тариф жорий этди

Яқин Шарқда уруш олови янада кучли аланга олди. АҚШ Президенти Дональд Трамп АҚШ Ҳўрмуз бўғозини тўлиқ назоратга олиши ва у ердан ўтадиган барча кемаларга 20 фоизлик бож жорий этишини эълон қилди. Бунга жавобан Эрон бўғозни ёпиш ва АҚШ базаларига ҳужум қилиш билан таҳдид қилмоқда.

Zamin.uz ушбу глобал инқироз ва Эрон атрофидаги ҳарбий тўқнашувларнинг энг сўнгги тафсилотларини тақдим этади.

«Энди АҚШ бўғоз қўриқчиси бўлади» — Трампнинг баёноти

13 июль куни Дональд Трамп ўзининг Truth Social ижтимоий тармоғида дунё иқтисодиёти ва логистикасига жиддий таъсир кўрсатадиган баёнот билан чиқди. Унга кўра, Америка Қўшма Штатлари дунёдаги энг муҳим денгиз йўлларидан бири устидан назоратни ўз қўлига олади.

«Биз Ҳўрмуз бўғозини назоратга олмоқдамиз. Энди АҚШ Ҳўрмуз бўғозининг қўриқчиси бўлади», — деб ёзди Трамп.

Ушбу қарор ортидан қуйидаги чеклов ва янгиликлар жорий этилмоқда:

• 20 фоизлик тариф: Ҳўрмуз бўғози орқали ҳаракатланадиган барча фуқаролик ва савдо кемалари ташаётган юки учун АҚШ фойдасига 20% миқдорида бож тўлайди.

• Денгиз блокадаси: Эрон кемалари ҳамда расмий Теҳрон билан ҳамкорлик қилаётган ҳар қандай хорижий субъектларга нисбатан қатъий денгиз блокадаси қайта тикланади.

Трамп Fox News телеканалига берган интервьюсида ҳам бу маълумотни тасдиқлаб, Эрон аввалги келишувларни бузгани учун АҚШ қатъий ҳарбий амалиётларга содиқ қолишини таъкидлади.

Эронда кучли портлашлар: АҚШ учинчи бор ҳаво зарбаси берди

АҚШ Марказий қўмондонлиги (CENTCOM) Ҳўрмуз бўғози халқаро ҳуқуқ нормаларига риоя қилувчи тинч кемалар учун очиқлигини билдирса-да, Эронга қарши ҳарбий босимни максимал даражага кўтарди.

АҚШ Ҳарбий-ҳаво кучлари бир ҳафта ичида Эрон ҳудудига учинчи бор йирик ҳаво ҳужумини амалга оширди. Эроннинг Press TV давлат телеканали берган хабарга кўра, қуйидаги ҳудудларда ҳаво ҳужумидан мудофаа тизимлари ишга тушган ва кучли портлашлар содир бўлган:

• Теҳрон (пойтахт)

• Сирик ва Конарак

• Чобаҳор ва Жаск

• Бандар-Аббос

Ҳужумга нима сабаб бўлди? CENTCOM маълумотига кўра, АҚШнинг ғазабига Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК)нинг Кипр байроғи остида сузаётган GFS Galaxy контейнер кемасига қилган ҳужуми сабаб бўлган. Эронликлар ҳужуми оқибатида кемада йирик ёнғин чиққан, машина бўлими вайрон бўлган ва экипаж аъзоларидан бири бедарак йўқолган.

Тинчлик келишуви қандай барбод бўлди?

Яқин Шарқдаги қисқа муддатли тинчликнинг бузилиши хронологияси қуйидагича кўриниш олди:

• Тинчлик шартномаси

17 июнь, 2026 йил

АҚШ ва Эрон ўртасида жанговар ҳаракатларни тўхтатиш ва Ҳўрмуз бўғозидаги блокадани бекор қилишни назарда тутувчи расмий келишув имзоланди.

• Шартноманинг бузилиши

25 июнь, 2026 йил

Эронга тегишли дрон-камикадзе бўғоздан ўтаётган фуқаролик танкерига ҳужум қилди. АҚШ бунга жавобан Эрон ҳудудига илк ҳаво зарбаларини йўллади.

• Трампнинг қатъий қарори

8 июль, 2026 йил

НАТО саммитида нутқ сўзлаган Дональд Трамп Эрон билан меморандум бекор қилинганини ва Теҳронга қарши нефть санкцияларини қайта тиклаганини эълон қилди.

• Махфий сўзлашувлар

11 июль, 2026 йил

Ёпиқ эшиклар ортидаги музокараларда Эрон расмийлари ҳужумлар учун масъулиятни «назоратдан чиққан ички тузилмалар»га юклаб, мулоқотни давом эттиришни сўрашди.

• Бўғознинг назоратга олиниши

13 июль, 2026 йил

Трамп бўғозда АҚШ назоратини ўрнатди ва 20 фоизлик бож жорий қилди. Бунга параллел равишда АҚШ Эронга қарши учинчи ҳаво ҳужумларини амалга оширди.

Эроннинг таҳдиди: «Ҳўрмуз бўғозини ёпамиз!»

Эрон Ислом инқилоби муҳофизлари корпуси (ИИМК) Денгиз кучлари АҚШнинг ушбу ҳаракатларига кескин муносабат билдирди. Теҳрон Вашингтоннинг минтақадаги провокацион ҳаракатлари тўхтатилмагунча Ҳўрмуз бўғози орқали барча кемалар қатновини бутунлай тўхтатиб қўйиши (ёпиши)ни маълум қилди.

Шунингдек, Эрон томони Форс кўрфазидаги бир қатор АҚШ ҳарбий базалари жойлашган давлатлар ҳудудига зарбалар берганини очиқлади. Бу эса минтақада кенг кўламли уруш хавфини мисли кўрилмаган даражада ошириб юборди.