АҚШ -Эрон уруш оловида: Трамп кутилмаган буйруқ берди, илк бор дронлар қўлланди

Яқин Шарқда вазият яна кескинлашди. АҚШ Президенти Дональд Трампнинг Эрон ҳудудига берган яширин зарбалари ва Ҳўрмуз бўғозида бошланган янги ҳарбий амалиётлар Оқ уй ва Конгресс ўртасидаги сиёсий низони чигаллаштириб юборди. Шу билан бирга, ҳарбий тўқнашувларда илк бор инсоният тарихида янги қурол тури синовдан ўтказилди.

Вазиятнинг энг сўнгги ва шошилинч тафсилотлари билан Zamin.uz шарҳида танишинг.

Трамп ва Конгресс ўртасидаги конституциявий уруш

The New York Times нашрининг хабар беришича, Дональд Трамп 10 июль куни Конгресс раҳбарларига йўллаган расмий мактубида АҚШ ҳарбийлари Эрон ҳудудидаги бир қатор нишонларга «мудофаа хусусиятига эга» зарбалар берганини маълум қилган. 13 июль куни жамоатчиликка ошкор бўлган ушбу мактуб Оқ уй ва қонун чиқарувчи орган ўртасидаги эски низони қайта алангалатди.

Низонинг мазмуни: АҚШ Конгрессининг ҳар икки палатаси аввалроқ президентдан ҳарбий ҳаракатларни бошлаш ёки давом эттириш учун расмий розилик олишни талаб қилувчи қарорларни қабул қилган эди. Бироқ Оқ уй Трамп Қуролли кучлар Олий қўмондони сифатида ўз конституциявий ваколатлари доирасида мустақил ҳаракат қилиш ҳуқуқига эга эканини даъво қилмоқда.

Ҳарбий амалиётлар: Тарихда илк бор денгиз дронлари қўлланди

АҚШ Марказий қўмондонлиги (CENTCOM) Эронга қарши кенг кўламли ҳарбий босимни бошлади. Сўнгги кунларда қуйидаги фавқулодда ҳарбий ҳаракатлар амалга оширилди:

• Учинчи кечки операция: 13 июль куни Вашингтон вақти билан соат 16:45 да Трампнинг тўғридан-тўғри буйруғи билан Эрон қуролли кучларига қарши навбатдаги ҳаво ҳужумлари бошланди. Мақсад — Эроннинг Ҳўрмуз бўғозидаги фуқаролик кемаларига таҳдид солиш имкониятларини йўқотиш.

• Денгиз блокадаси тикланди: 14 июль кечқурундан бошлаб Эрон портларига кираётган ва у ердан чиқаётган барча кемалар АҚШ ҳарбий-денгиз кучлари томонидан қаттиқ назоратга олинади. Халқаро қонунларни бузмаган тинчликсевар кемалар учун ҳаракатланиш очиқ қолади.

• Тарихий ҳужум: 12 июль куни Бандар-Аббосдаги Эрон ҳарбий-денгиз базасига қилинган ҳужумда АҚШ армияси илк бор учта учувчисиз денгиз дронидан (сув усти катер-дронлари) ҳужумкор мақсадларда фойдаланди. Бу АҚШ ҳарбий тарихидаги илк тажриба бўлди.

Эроннинг жавоб зарбаси ва синган тинчлик битими

Эрон томони ҳам АҚШ ҳужумларини жавобсиз қолдирмади. Мамлакат давлат телерадиокомпанияси (IRIB) берган хабарга кўра, Эрон қуролли кучлари учувчисиз учиш аппаратлари (камикадзе дронлар) орқали Кувайт ҳудудида жойлашган АҚШ ҳарбий базаларига зарбалар йўллаган.

Ваҳоланки, шу йилнинг 17 июнь куни икки давлат ўртасида жанговар ҳаракатларни тўхтатиш ва Ҳўрмуз бўғозидаги блокадани бекор қилиш бўйича келишув имзоланган эди. Бироқ ушбу тинчлик узоққа чўзилмади:

Орқа эшик ортидаги сирли сўзлашувлар: «Биз хато қилдик»

Вазият қанчалик таранг бўлмасин, дипломатик каналлар бутунлай ёпилгани йўқ. Reuters агентлигининг ишончли манбаларга таяниб хабар беришича, 11 июль куни бўлиб ўтган махфий музокараларда Эрон вакиллари кутилмаган баёнот билан чиқишган.

Дипломатик сизиб чиқиш: Эронлик расмийлар Ҳўрмуз бўғозидаги тинч аҳоли кемаларига қилинган ҳужумлар расмий Теҳроннинг буйруғи эмаслигини, балки «назоратдан чиққан айрим ички гуруҳлар» томонидан амалга оширилганини даъво қилишган. Музокараларда иштирок этган Эрон вакили очиқчасига: «Биз хатога йўл қўйдик. Энди музокараларни давом эттирайлик», дея АҚШдан келишувга қайтишни сўраган.

Ҳозирча Оқ уй ушбу таклифга қатъий рад жавобини берган ва иқтисодий ҳамда ҳарбий босимни максимал даражага кўтаришда давом этмоқда. Саноат ва халқаро савдо учун энг муҳим артерия ҳисобланган Ҳўрмуз бўғозидаги уруш олови жаҳон бозорида нефть нархларининг кескин кўтарилишига олиб келиши мумкин.