Фаластинлик аёлнинг сўнгги қучоғи: зайтун дарахти ортидаги оғир тақдир

Ғарбий Соҳилда камерага муҳрланган бир лаҳза бутун бир халқнинг ер ва тирикчилик билан боғлиқ дардини яна бир бор кўрсатди. Фаластинлик аёл ўз еридаги зайтун дарахтини сўнгги бор қучоқлаб, унинг йўқ қилинишини кўз ёшлари билан кузатди.

Воқеа Жанин шаҳри жанубидаги Арраба ҳудудида, Арраба ва Яъбад шаҳарчаларини боғловчи йўл яқинида содир бўлган. Маҳаллий манбаларга кўра, Исроил ҳарбий техникаси ҳудуддаги зайтун дарахтларини илдизи билан қўпора бошлаган.

Бир дарахт эмас, бир оиланинг ризқи

Расмдаги аёлнинг ҳаракати оддий хайрлашув эмас. Фаластиннинг қишлоқ ҳудудларида зайтун дарахтлари кўплаб оилалар учун қишлоқ хўжалиги, озиқ-овқат ва даромад манбаи ҳисобланади.

Reuters тарқатган воқеа тафсилотларида Аррабадаги ер эгалари зайтунзорлардан оилавий тирикчилик манбаи сифатида фойдаланишини айтган. Айрим дарахтлар 50–70 йиллик экани билдирилган.

«Бу дарахтлар — бизнинг даромад манбаимиз», — дея таъкидлаган маҳаллий ер эгаларидан бири Reuters'га.

Шу сабабли бир дарахтнинг йўқ қилиниши фермер учун шунчаки қишлоқ хўжалиги объектидан айрилиш эмас, балки келгуси мавсумлардаги даромаднинг қисқаришини ҳам англатиши мумкин.

Нима содир бўлди?

Хабарларга кўра, операция 2026 йил 1 сентябрда бошланган ва кейинги кун ҳам давом этган.

Reuters маълумотига кўра, Исроил ҳарбийлари операция «тизимли режалаштириш жараёни»дан кейин амалга оширилганини билдирган. Фаластинлик ер эгалари эса дарахтларнинг йўқ қилиниши уларнинг тирикчилигига жиддий зарар етказаётганини айтган.

Йўл қурилиши ва ер масаласи

Маҳаллий манбаларнинг хабар беришича, дарахтларни қўпориш Арраба ва Яъбадни боғловчи йўл бўйлаб амалга оширилган.

«Қудс» газетаси операциялар ҳарбий муҳофаза остида олиб борилганини ва ўнлаб фермер оилаларининг тирикчилигига таъсир кўрсатаётганини ёзди. Маҳаллий ҳокимият ва ер эгалари эса иш ҳудуди 200 дунумдан ортиқ майдонни қамраб олганини билдирган.

Шу билан бирга, бу воқеа бўйича турли томонларнинг талқинлари бир-биридан фарқ қилади. Шунинг учун дарахтларни қўпориш сабаблари ҳақида гап кетганда расмий Исроил позицияси ва маҳаллий фаластинликларнинг баёнотларини алоҳида кўрсатиш муҳим.

Зайтун дарахти нега фаластинликлар учун муҳим?

Зайтун дарахти Фаластин қишлоқ ҳаётида иқтисодий аҳамиятдан ташқари, маданий ва рамзий маънога ҳам эга.

Кўплаб оилалар учун зайтунзорлар авлоддан-авлодга ўтиб келадиган ер ва меҳнат мероси ҳисобланади. Дарахтларнинг бир қисми ўнлаб йиллар давомида парвариш қилинган.

Фаластин Марказий статистика бюроси маълумотларига кўра, 2025 йилда Ғарбий Соҳилда Исроил ҳокимиятлари ва кўчманчилар билан боғлиқ ҳужумлар натижасида 35 273 дан ортиқ дарахт қўпорилган, зарарланган ёки бульдозерлар билан йўқ қилинган. Уларнинг қарийб 26 988 таси зайтун дарахтлари бўлган.

Бу рақамлар зайтунзорлар масаласи Ғарбий Соҳилдаги зиддиятнинг фақат бир эпизоди эмаслигини кўрсатади.

Энг таъсирли кадр

Аммо Аррабадаги воқеани жаҳон аудиториясига етказган асосий тасвир рақамлар эмас, айнан шу аёлнинг дарахтни қучоқлаган ҳолати бўлди.

У дарахт танасига суяниб, кўз ёшларини яшира олмайди. Атрофда эса зайтунзор, оғир техника ва йўқ қилиниш арафасида турган дарахтлар бор.

Бир қарашда бу — бир инсоннинг дарахт билан хайрлашуви.

Аммо фаластинлик фермерлар учун бу дарахт ер, меҳнат, хотира ва тирикчилик билан боғлиқ.

Бу воқеа нимани англатади?

Аррабадаги воқеа Ғарбий Соҳилда ер ва қишлоқ хўжалиги атрофидаги зиддиятлар қанчалик мураккаб эканини яна бир бор кўрсатди.

Бир томонда Исроил томони хавфсизлик ва ҳудудни режалаштириш билан боғлиқ асосларни келтирмоқда. Иккинчи томонда эса фаластинлик ер эгалари ўзларининг қишлоқ хўжалиги ва тирикчилик манбалари йўқ қилинаётганини билдирмоқда.

Шунинг учун расмдаги аёлнинг қучоғи фақат бир дарахт учун қайғу эмас. У Ғарбий Соҳилда ер, мулк, тирикчилик ва инсоннинг ўз ери билан муносабати атрофида давом этаётган зиддиятнинг рамзий тасвирига айланди.

Энг оғриқли жиҳати эса шунда: аёл қучоқлаган дарахт учун бу хайрлашув бир неча дақиқалик ҳолат бўлиши мумкин, аммо унинг оиласи учун дарахтнинг йўқолиши йиллар давомида сезиладиган иқтисодий ва руҳий йўқотишни англатиши мумкин.