Аҳмад аш-Шараа махфий келишувлар ва хорижий базаларни тозалаш тафсилотларини фош қилди

БМТ Бош Ассамблеяси доирасида Нью-Йоркда нуфузли Атлантика кенгаши (Atlantic Council) томонидан ташкил этилган сиёсий мунозараларда Яқин Шарқ геосиёсатини ларзага солувчи шов-шувли баёнотлар янгради. «Анадолу Айнаси» тарқатган маълумотларга кўра, Сурия президенти Аҳмад аш-Шараа Тель-Авивни мамлакатнинг стратегик ва давлат инфратузилмасига мунтазам ҳаво зарбалари беришда очиқ айблади: «Ҳатто президент саройи ҳам икки марта Исроил ҳужумига учради! Исроил аэропортларимизни узлуксиз бомбардимон қилмоқда. Наҳотки бу Исроил фуқаролари хавфсизлигини таъминласа? Бизнинг АҚШ, Буюк Британия ва Ливан билан муносабатларимизга қаранг — улар муваффақиятли ривожланмоқда. Муаммо Сурияда эмас, балки айнан Исроилда деб ҳисоблайман».

Шунингдек, Сурия етакчиси Исроил билан бир йил давомида тўғридан-тўғри махфий музокаралар олиб борилганини ва келишув 90 фоизгача шаклланган бир паллада, Исроил кутилмаганда ортга чекинганини маълум қилди. Дамашқнинг шарти қатъий: БМТ томонидан Сурия ҳудуди сифатида тан олинган Жўлон (Голан) тепаликлари ҳеч қандай савдолашув мавзуси бўлолмайди ва доимий тинчлик учун Исроил армияси 1974 йилги чегара чизиғига қайтиши шарт. Аш-Шараа Оқ уйда Дональд Трамп билан бўлган суҳбатини эслаб: «Нега Исроилга Нью-Жерсини бермайсиз? Сизда бериш учун Голан тепаликлари йўқ, Нью-Жерси эса ўзингизники (барибир у ердаги демократлар сизга овоз бермайди)», дея киноя қилганини очиқлади.

Тарихий сенсациялардан бири сифатида аш-Шараа Сурияни барча хорижий ҳарбий базалардан тозалаш бошланганини эълон қилди: Россиянинг мамлакатдаги қарийб 170 та база ва ҳарбий нуқтаси қисқартирилиб, фақатгина Сурия армияси учун 2 та ўқув марказига айлантирилмоқда, Туркия базалари эса парламент томонидан тасдиқланадиган қатъий ҳуқуқий мақомга ўтказилмоқда. Бундан ташқари, Сурия Ормуз бўғозини четлаб ўтиш мақсадида Ироқ нефтини Сурия портларига олиб чиқувчи улкан стратегик қувур лойиҳасини бошламоқда.

Хўш, Дамашқнинг ушбу қатъий ва мустақил позицияси Исроилнинг ҳаво ҳужумларини тўхтата оладими, Сурия 5 йиллик ўтиш даврида минтақанинг мустақил марказига айлана оладими ва хорижий базаларнинг чиқарилиши кучлар мувозанатини қандай ўзгартиради?

«Бомбардимон қилинган сарой, Нью-Жерси ҳазили ва 170 та базанинг ёпилиши»: Музокаранинг 5 та асосий нуқтаси

Аҳмад аш-Шараанинг Нью-Йоркдаги нутқидан энг ҳайратланарли фактлар:

• Президент саройига икки бор зарба: Исроил ҳарбий-ҳаво кучлари Дамашқдаги президент резиденциясига икки марта тўғридан-тўғри авиазарба берган;

• 90 фоизлик битимнинг барбод бўлиши: Исроил ва Сурия бир йил давомида тўғридан-тўғри тинчлик музокаралари олиб борган, аммо сўнгги паллада Тель-Авив янги шартлар қўйиб, келишувни бузган;

• Голан тепаликлари муҳокама қилинмайди: Сурия етакчиси Жўлон тепаликлари БМТ тан олган Сурия замини эканини ва фақат Исроил қўшинлари 1974 йилги чегарага қайтганидан сўнг доимий тинчлик бўлишини билдирди;

• Россия ва Туркия базалари қисқартирилмоқда: Россиянинг 170 га яқин ҳарбий нуқтаси фақат 2 та машғулот маркази даражасига туширилди; Туркия базаларига эса Халқ кенгаши розилиги билан қонуний мақом берилмоқда;

• Ормуз бўғозини четлаб ўтувчи қувур: Ироқ нефтини хавфсиз тарзда Сурия портлари орқали жаҳон бозорига олиб чиқувчи янги стратегик транзит лойиҳаси эълон қилинди.

Суриянинг янги геосиёсий доктринаси: Муносабатлар ва хавфсизлик таққоси

Аҳмад аш-Шараа томонидан эълон қилинган янги ташқи ва ички сиёсат параметрлари:

Ҳарбий-сиёсий ва геосиёсат экспертизаси: Нега бу баёнотлар катта бурилиш ясайди?

Яқин Шарқ таҳлилчилари ва халқаро хавфсизлик экспертларининг хулосалари:

• Дамашқнинг Ғарб билан тўлиқ тил топишиши: Аш-Шараанинг Нью-Йоркда Atlantic Council минбаридан чиқиш қилиши, АҚШ ва Буюк Британия билан мулоқотлар илиқлашганини айтиши Сурия янги раҳбарияти халқаро яккаланишни бутунлай енгиб ўтганини исботлайди;

• Исроилнинг дипломатик бурчакка тақалиши: Саройга зарбалар ва 90 фоизлик келишувнинг Тель-Авив томонидан бузилганини фош этиш Исроилни минтақада тинчликни хоҳламайдиган томон сифатида намойиш этишга қаратилган кучли дипломатик юриш бўлди;

• Хорижий базалар монополиясига барҳам: 170 та рус базасидан фақат 2 тасини қолдириш ва турк ҳарбийларини маҳаллий парламент назоратига бўйсундириш Дамашқнинг ҳеч бир ташқи кучга қарам бўлмаган, нейтрал мудофаа тизими қураётганидан далолат беради;

• Минтақавий энергетик хаб истиқболи: Ироқ нефти учун қувур ётқизиш лойиҳаси Форс кўрфазидаги хавфлар фонида Сурияни транзит бозорининг муҳим ўйинчисига айлантиради ва мамлакат хазинасига катта валюта оқимини таъминлайди;

• Бир кишилик ҳокимиятдан воз кечиш: Президентнинг бошқарув чарчатиши, нормал ҳаётга қайтишни исташи ва ҳокимиятни бир қўлга жамламаслик ҳақидаги ваъдалари Сурияда демократик институтлар шаклланиши учун замин яратади.

Аҳмад аш-Шараанинг Нью-Йоркдаги ушбу очиқ чиқиши Суриянинг эски урушлар ва қарамлик давридан чиқиб, ўз миллий манфаатларини қатъий ҳимоя қилувчи мустақил давлатга айланаётганини кўрсатди.

Сизнингча, Сурия ва Исроил ўртасида 1974 йилги чегаралар асосида доимий тинчлик битими имзоланиши мумкинми? Мамлакатнинг Россия ва Туркия базаларини қисқартириб, тўлиқ ҳарбий суверенитетга интилиши Сурия хавфсизлигини мустаҳкамлайдими ёки янги таҳдидлар туғдирадими? Шахсий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва Яқин Шарқ сиёсатининг парда орти ҳақиқатлари очилган ушбу эксклюзив мақолани барча дўстларингиз билан баҳам кўринг!