Кунига қарийб 7 миллиард доллар кўпаяётган дунё молияси қаёққа қараб кетмоқда?

Ер юзи молия тизими Иккинчи жаҳон уруши давридан кейинги энг хавфли тарихий чўққига яқинлашмоқда. Сингапурда бўлиб ўтган йирик иқтисодий форумда чиқиш қилган Халқаро валюта жамғармаси (ХВЖ) бошқарувчи директори Кристалина Георгиева дунё бўйича умумий давлат қарзи яқин орада глобал ялпи ички маҳсулотнинг (ЯИМ) 100 фоизидан ортиб кетиши ҳақида огоҳлантирди.

Георгиеванинг таъкидлашича, сунъий равишда шиширилган бюджет тақчилликлари ҳамда фоиз тўловларига сарфланаётган харажатларнинг кескин ортиши бутун сайёра иқтисодиётини мувозанатдан чиқарувчи асосий омилга айланмоқда.

АҚШдаги 40 триллион долларлик сакраш: Кунига 6,8 миллиард доллар қарз

ХВЖ хулосасига кўра, асосий қарз босими ривожланаётган давлатларга эмас, балки айнан етакчи Ғарб давлатлари, биринчи навбатда, АҚШ ҳиссасига тўғри келмоқда:

• Бешта йирик иқтисодиёт билан тенг: Нуфузли Peter G. Peterson Foundation таҳлилий маркази тақдим этган маълумотларга кўра, АҚШнинг суверен миллий қарзи расман тарихий 40 триллион долларлик кўрсаткични забт этди;

• Таққослаш: Бу рақам Хитой, Германия, Япония, Буюк Британия ва Ҳиндистоннинг йиллик ялпи ички маҳсулотлари умумий йиғиндисига тенг демакдир;

• Қарз кўпайиш суръати: Айни пайтда АҚШ миллий қарзи ҳар куни ўртача 6,8 миллиард долларга ўсиб бормоқда.

«Фақат иқтисодий ўсишга суяниб бўлмайди»: ХВЖ ечими

ХВЖ раҳбари дунёнинг етакчи давлатлари етакчиларини муаммонинг ҳақиқий кўламига тўғри баҳо беришга чақирди:

• Сиёсатчилар қарз муаммосини шунчаки келгусидаги иқтисодий ўсиш билан ёпиш мумкинлиги ҳақидаги хомхаёлларни тўхтатиши шарт;

• Дунёнинг етакчи марказлари учун ўрта муддатли қатъий ва оғриқли фискал соғломлаштириш (харажатларни кескин қисқартириш) дастурларини зудлик билан ишга тушириш ҳаётий заруратга айланган.

Европа ва Россиядаги ҳолат: Мутаносиблик қандай?

Қарз ва ЯИМ нисбати бўйича турли ҳудудларда вазият турлича кўриниш олмоқда:

• Евроҳудуд кўрсаткичлари: Евро ҳудудида ўртача давлат қарзи ЯИМнинг 81,7 фоизига чиққан. Бироқ қарз босими юқори бўлган Грецияда бу кўрсаткич 146 фоизни, Италияда 137 фоизни, Францияда эса 115 фоизни ташкил этмоқда;

• Россия кўрсаткичи: Таққослаш учун, Россия расмий маълумотларига кўра, мамлакат давлат қарзи ялпи маҳсулотга нисбатан анча паст — 16,4 фоиз даражасида сақланиб турибди.

Халқаро таҳлилчилар глобал қарз босимининг бу тариқа назоратсиз кенгайиши яқин келажакда жаҳон молия бозорларида глобал инқирозлар ва пул қадрсизланишининг навбатдаги кучли тўлқинини келтириб чиқариши мумкинлигидан огоҳлантирмоқда.