Пандемия ўсмирларни кутилмаган тарзда қаритгани аниқланди

Коронавирус пандемияси нафақат инсонларнинг руҳий ҳолатига таъсир кўрсатди, балки айрим одамларда биологик қариш жараёнининг ҳам тезлашишига сабаб бўлган бўлиши мумкин. Немис олимлари ўтказган тадқиқотда энг сезиларли ўзгаришлар айнан ўсмирларда кузатилган. Мутахассисларнинг фикрича, бу ҳолатга пандемия давридаги чекловлар, ижтимоий изоляция ва стресс таъсир кўрсатган бўлиши мумкин.

Ушбу тадқиқот натижалари нуфузли PNAS илмий журналида эълон қилинди. Мюнхен шаҳридаги Макс Планк номидаги психиатрия институти мутахассислари бошчилигидаги олимлар жамоаси жами 1028 нафар инсоннинг маълумотларини таҳлил қилди.

Тадқиқот иштирокчилари орасида 359 нафар бола, 385 нафар ўсмир ҳамда 284 нафар катта ёшли киши бўлган. Уларнинг ҳар биридан пандемия бошланишидан олдин, шунингдек, 2021 йил сентябридан 2022 йил май ойигача бўлган даврда бир неча марта сўлак намуналари олинган.

Олимлар олинган намуналар асосида ДНКдаги кимёвий маркерларни ўрганди. Бу маркерлар орқали инсоннинг эпигенетик ёшини аниқлаш ва биологик қариш жараёни қай даражада тез кечаётганини баҳолаш мумкин.

Тадқиқот давомида қўлланилган тўртта ўлчов усулидан учтаси биологик қариш жараёни тезлашганини кўрсатувчи белгиларни қайд этди. Энг сезиларли ўзгаришлар ўсмирлар гуруҳида аниқланди. Хусусан, уларда қариш жараёнига оид ўзгаришлар тўртта усулдан учтасида кузатилган.

Катта ёшли иштирокчиларда бундай ҳолат иккита ўлчов усули орқали аниқланган бўлса, болаларда фақат битта усул шундай натижани кўрсатган.

Шунингдек, тадқиқотчилар ўсмирларда шахсий стресс даражаси билан биологик қариш ўртасида анча кучли боғлиқлик борлигини аниқлади. Яъни пандемия давридаги қийинчиликларни қанчалик оғир қабул қилган бўлса, уларнинг биологик маркерларидаги ўзгаришлар ҳам шунчалик яққол намоён бўлган.

Бунда локдаун даврида яқин инсонлардан узоқда бўлиш, ижтимоий алоқаларнинг чекланиши ва шахсий эркинликнинг қисқариши каби омиллар алоҳида аҳамият касб этган.

Бундан ташқари, ижтимоий-иқтисодий мавқеи нисбатан паст бўлган оилаларда тарбияланаётган ўсмирларда ҳам биологик қаришга оид ўзгаришлар кучлироқ кузатилган. Бу эса пандемия оқибатлари барча ижтимоий гуруҳларга бир хил таъсир кўрсатмаган бўлиши мумкинлигини англатади.

Шу билан бирга, тадқиқот муаллифлари кузатилган ўзгаришларга айнан коронавирус пандемияси 100 фоиз сабаб бўлганини ҳозирча қатъий тасдиқлаб бўлмаслигини таъкидламоқда. Чунки биологик қаришга таъсир кўрсатиши мумкин бўлган бошқа омиллар ҳам мавжуд.

Бундан ташқари, пандемия даврида аниқланган ушбу ўзгаришлар узоқ йиллар давомида сақланиб қоладими ёки келажакда инсон саломатлиги билан боғлиқ муаммоларни келтириб чиқарадими, деган саволларга ҳозирча аниқ жавоб йўқ.

Мутахассислар бу масалани чуқурроқ ўрганиш, биологик ўзгаришларнинг кейинги йиллардаги ҳолатини кузатиш ва уларнинг инсон саломатлигига таъсирини аниқлаш учун қўшимча тадқиқотлар ўтказиш зарурлигини таъкидламоқда.