Инсоният яралибдики, бир муаммо устида бош қотиради: «Бахтни чиндан ҳам пулга сотиб олиш мумкинми?» Кимдир бу саволга кескин «йўқ» деб жавоб берса, бошқалар «пул кўп бўлса, бахт ҳам ўзи келади» деган фикрда собит туради. Zamin.uz жаҳоннинг энг нуфузли олимлари ва психологлари ўтказган тадқиқотлар асосида инсон руҳияти ва моддий фаровонлик ўртасидаги олтин мувозанатни таҳлил қилади.
Йиллар давомида ўтказилган изланишлар шуни кўрсатадики, пул ва бахт ўртасидаги боғлиқлик биз ўйлагандан кўра мураккаброқ. Қуйида бу борадаги энг қизиқарли илмий хулосаларни тақдим этамиз:
Даромаднинг «бахт чегараси» борми?
2010 йилда Нобель мукофоти лауреатлари Даниэль Канеман ва Ангус Дитон йиллик даромад 75 минг долларга етгач, инсоннинг ички қониқиш даражаси тўхтаб қолишини таъкидлаган эдилар. Бироқ, орадан ўн йил ўтиб, Пенсильвания университети профессори Мэттью Киллингсворт бу назарияни шубҳа остига қўйди.
Янги тадқиқот натижаларига кўра:
Инсонларнинг 80 фоизи учун даромад қанча ошса, бахт ҳисси ҳам шунчалик ўсиб бораверади.
Эмоционал жиҳатдан беқарор инсонлар учун эса бу кўрсаткич йилига 100 минг долларгача ишлайди, ундан кейин пулнинг таъсири камаяди.
Аллақачон ҳаётидан мамнун бўлганлар учун юқори даромад бахт ҳиссини янада тезроқ оширишга хизмат қилади.
Чексиз бойлик керакми? $10 миллионнинг сеҳри
Бат университети психологлари Пол Бейн раҳбарлигида дунёнинг 33 мамлакатида сўровнома ўтказишди. Респондентларга лотереядан қанча маблағ ютиб олишса, мутлақо бахтли бўлишлари ҳақида савол берилди.
Қизиғи шундаки, иштирокчиларнинг 86 фоизи учун 10 миллион доллар ёки ундан камроқ маблағ тўлақонли бахт учун кифоя қилиши маълум бўлди. Ҳатто 1 миллион доллар билан ҳам бахтли бўлишга тайёр инсонлар талайгина. Бу эса инсоннинг моддий эҳтиёжлари чексиз эмаслигини исботлайди.
Нега пул ҳозир кўпроқ «бахт келтиряпти»?
Замон ўзгариши билан бахтнинг моддий омилларга боғлиқлиги ортиб бормоқда. Сан-Диего университети психологи Жан Твенгнинг фикрича, бунга асосий сабаб — жамиятдаги ижтимоий табақаланишдир.
Даромадлар тафовути: Бугунги кунда компания раҳбарлари ва оддий ходимлар маоши ўртасидаги фарқ 270 баробардан ошиб кетган.
Оилавий ҳолат: Статистикага кўра, даромади юқори ва маълумотли инсонлар кўпроқ оила қуришмоқда. Оила эса бахтнинг энг муҳим пойдевори ҳисобланади.
Маслоу пирамидаси ва пулнинг ўрни
Машҳур психолог Абраҳам Маслоу назариясига кўра, пул фақатгина пирамиданинг қуйи қисмидаги — овқат, хавфсизлик ва соғлиқ каби эҳтиёжларни қониқтиришга ёрдам беради. Бу эҳтиёжлар ёпилгач, инсон юқорироқ босқичларга — ҳурмат, ижод ва маънавий камолотга интила бошлайди.
Ўзбекистонда бахтли яшаш нархи қанча?
Пердью университети олимлари 160 та мамлакат аҳолиси учун «бахт нархи»ни ҳисоблаб чиқишди. 2021 йилги маълумотларга кўра:
Бахт учун йиллик эҳтиёж ($)
- Бермуд ороллари — 143,933
- Швейцария — 128,969
- Ўзбекистон — 21,960
- Қирғизистон — 8,997
- Суринам — 6,799
Хулоса ўрнида айтганда, пул — бахтнинг ўзи эмас, балки унга етишиш учун қулай имкониятдир. Сизнингча, Ўзбекистон шароитида йилига тахминан 22 минг доллар (ойига қарийб 1830 доллар) даромад топиш ҳақиқатан ҳам бахт ҳиссини тўлақонли таъминлай оладими?
“Zamin”ни Telegram'да ўқинг!
