Тошкентда янги молия маркази: 25 млрд долларлик режа

Ўзбекистон халқаро капитал бозорларига чиқишда янги босқичга қадам қўймоқда. Президент “Тошкент халқаро молия маркази тўғрисида”ги Конституциявий қонунни имзолади ва энди пойтахтда инглиз ҳуқуқи тамойилларига асосланган махсус молиявий ҳудуд шакллантирилади.

Тошкент халқаро молия маркази нима учун муҳим?

Тошкент халқаро молия маркази мамлакатда халқаро стандартларга мос молиявий инфратузилмани шакллантиришга қаратилган йирик лойиҳа ҳисобланади.

Унинг асосий мақсади — хорижий инвесторлар учун тушунарли, ишончли ва рақобатбардош муҳит яратиш. Яъни Ўзбекистон фақат инвестиция таклиф қиладиган бозор эмас, балки капитал, ҳуқуқий кафолат ва молиявий хизматлар бир жойда жамланган марказга айланишни мақсад қилмоқда.

Бу лойиҳа тўғри ишласа, Тошкент минтақадаги йирик молиявий хаблардан бирига айланиши мумкин.

Инглиз ҳуқуқи нима учун танланмоқда?

Марказнинг энг муҳим жиҳатларидан бири — унинг махсус ҳуқуқий режимга эга бўлиши. ТХММ ҳудудида инглиз умумий ҳуқуқи ва equity тамойиллари қўлланилиши назарда тутилган.

Бу халқаро инвесторлар учун муҳим сигнал. Чунки кўплаб йирик молиявий битимлар, инвестиция шартномалари ва трансчегаравий келишувларда инглиз ҳуқуқи кенг қўлланилади.

Бошқача айтганда, инвестор “мен бу ерда қандай қоида билан ишлайман?” деган саволга олдиндан тушунарли жавоб олади. Бу эса капитал учун ишонч масаласида жуда катта фактор.

Мустақил суд ва махсус регулятор бўлади

Тошкент халқаро молия маркази таркибида мустақил молиявий регулятор, Тошкент халқаро тижорат суди ва низоларни ҳал этишнинг замонавий механизмлари фаолият юритиши режалаштирилган.

Бу инвесторлар учун ҳуқуқий кафолатларни кучайтиришга хизмат қилади. Чунки йирик капитал киритаётган компаниялар учун фақат солиқ имтиёзи эмас, низо юзага келганда уни қандай суд кўриб чиқиши ҳам жуда муҳим.

2030 йилгача 20–25 млрд доллар инвестиция режаси

Ҳисоб-китобларга кўра, Тошкент халқаро молия маркази 2030 йилгача 20–25 миллиард доллар миқдорида қўшимча инвестицияларни жалб қилиши мумкин.

Шунингдек, лойиҳа мамлакат ялпи ички маҳсулоти ўсишига қўшимча туртки бериши, 15 минггача юқори малакали иш ўрни яратиши ва 10 минг нафар мутахассиснинг малакасини оширишга хизмат қилиши кутилмоқда.

Бу рақамлар қоғозда чиройли кўринади. Лекин асосий синов амалиётда бўлади: инвестор келадими, суд тизимига ишонадими, регулятор мустақил ишлайдими ва бизнес учун ҳақиқатан ҳам қулай муҳит яратиладими?

Қайси соҳалар қамраб олинади?

ТХММ фақат банклар учун эмас. У кенг молиявий экотизим сифатида ривожлантирилади.

Марказда қуйидаги йўналишлар қамраб олиниши кутилмоқда:

• банк ва инвестиция хизматлари;
• капитал бозори;
• суғурта;
• ислом молияси;
• финтех;
• рақамли активлар;
• активларни бошқариш;
• юридик ва консалтинг хизматлари.

Бу йўналишлар бир жойда жамланса, Тошкентда нафақат пул оқими, балки билим, технология ва мутахассислар оқими ҳам кучайиши мумкин.

Хорижий инвесторлар учун қандай енгилликлар бўлади?

Марказ иштирокчилари учун махсус шароитлар ҳам назарда тутилган. Хусусан, хорижий мутахассисларни ишга жалб қилишда енгилликлар, 5 йилгача кириш визаси ва марказ ҳудудидаги фаолиятдан олинган капитал ёки даромадни чекловларсиз репатриация қилиш имконияти кўзда тутилган.

Бу хорижий бизнес учун жуда муҳим. Чунки инвестор киритган пулини, фойдасини ва капиталини эркин бошқара олишига ишонч ҳосил қилмаса, катта қарор қабул қилишга шошилмайди.

Бу ерда сигнал аниқ: Ўзбекистон “келинг, инвестиция қилинг” дейиш билан чекланмай, “ишлаш қоидаси мана бундай бўлади” деган ҳуқуқий форматни ҳам қурмоқда.

Нега БАА ва Қозоғистон тажрибаси муҳим?

Тошкент халқаро молия марказини яратишда БАА ва Қозоғистон тажрибаси ҳам ўрганилаётгани айтилмоқда. Бу бежиз эмас.

Дубай халқаро молия маркази ва Остона халқаро молия маркази минтақада бундай моделлар қандай ишлашини кўрсатган мисоллардан ҳисобланади. Уларда махсус ҳуқуқий режим, алоҳида суд тизими ва инвесторлар учун қулай молиявий инфратузилма асосий ўрин тутади.

Ўзбекистон учун савол шунда: Тошкент бу моделни шунчаки кўчириб олмай, ўз иқтисодиёти ва минтақавий имкониятларига мослаб ишлата оладими?

Асосий имконият ва асосий хавф

Лойиҳанинг имконияти катта: капитал бозорини жонлантириш, халқаро инвесторларни жалб қилиш, молиявий хизматлар сифатини ошириш ва Ўзбекистонни минтақавий молиявий марказга айлантириш.

Лекин хавф ҳам бор. Агар махсус режим қоғозда қолиб кетса, регулятор мустақиллиги етарли бўлмаса ёки инвесторлар амалда бюрократияга дуч келса, кутилган натижага эришиш қийин бўлади.

Яъни бу лойиҳа “катта ном қўйдик, бўлди” форматини кўтармайди. Бу ерда ишонч, шаффофлик ва узоқ муддатли барқарорлик ҳал қилувчи роль ўйнайди.

Тошкент учун янги иқтисодий саҳифа

Тошкент халқаро молия маркази Ўзбекистон иқтисодиёти учун стратегик лойиҳалардан бирига айланиши мумкин. У мамлакатни глобал капитал бозорларига яқинлаштириш, инвесторлар учун янги ҳуқуқий майдон яратиш ва молиявий хизматлар экотизимини кенгайтиришга қаратилган.

Энди асосий савол битта: Тошкент халқаро молия маркази қоғоздаги катта режадан ҳақиқий инвестиция магнитигами айланади?

Жавобни 2030 йилгача бўлган амалий натижалар кўрсатади.