Ярим йилда 41 млрд долларлик савдо: импорт ўсди, экспорт пасайди

Ўзбекистоннинг ташқи савдо айланмаси 2026 йилнинг биринчи ярмида 41 млрд долларга етди. Умумий кўрсаткич 7,4 фоизга ошган бўлса-да, рақамлар ортида кескин фарқ бор: импорт 21 фоизга кўпайди, экспорт эса 8,8 фоизга қисқарди.

Шу билан бирга, олтин ҳисобга олинмаган экспортда 28,7 фоизлик ўсиш қайд этилди. Бу ташқи савдодаги энг муҳим ва бир қарашда кўринмайдиган ўзгаришлардан бири бўлди.

Ярим йилда ташқи савдо 41 млрд долларга етди

Миллий статистика қўмитаси маълумотларига кўра, 2026 йилнинг январь–июнь ойларида Ўзбекистоннинг ташқи савдо айланмаси 41 млрд АҚШ долларини ташкил этган.

Бу 2025 йилнинг мос даврига нисбатан 7,4 фоизга кўп.

Ярим йиллик натижа кунлик ўртача ҳисобда қаралса, Ўзбекистон ҳар куни қарийб 226 млн долларлик ташқи савдо операцияларини амалга оширган.

Бироқ ташқи савдонинг умумий ўсиши экспорт ва импортда бир хил тенденция кузатилганини англатмайди.

Импорт 21 фоизга ошди, экспорт эса камайди

Ҳисобот даврида ташқи савдо кўрсаткичлари қуйидагича шаклланган:

• экспорт — 15,9 млрд доллар, 8,8 фоизга камайган;

• импорт — 25,1 млрд доллар, 21 фоизга ошган.

Шу тариқа, импорт экспортдан 9,2 млрд долларга кўп бўлган. Бу ташқи савдо балансида манфий сальдо шаклланганини англатади.

Ўзбекистон ҳар 100 долларлик экспортга нисбатан қарийб 158 долларлик маҳсулот ва хизмат импорт қилган.

Ташқи савдо айланмасининг ўсишида айнан импорт ҳажмининг кескин кўпайиши асосий омил бўлган. Экспортдаги пасайиш эса умумий ўсиш суръатини чеклаб турган.

Олтинсиз экспортда кутилмаган ўсиш кузатилди

Умумий экспорт 8,8 фоизга камайганига қарамай, олтин ҳисобга олинмаган товарлар экспортида бутунлай бошқа манзара қайд этилган.

Унинг ҳажми 8,2 млрд долларга етиб, ўтган йилнинг мос даврига нисбатан 28,7 фоизга ошган.

Бу натижа мамлакатнинг олтиндан ташқари экспорт йўналишларида фаоллик кучайганини кўрсатади. Яъни умумий экспортдаги пасайиш бошқа маҳсулотлар савдоси қисқарганини англатмайди.

Олтинсиз экспортнинг ўсиши қуйидаги йўналишлар учун муҳим сигнал бўлиши мумкин:

• саноат маҳсулотлари;

• тўқимачилик ва тайёр кийимлар;

• қишлоқ хўжалиги маҳсулотлари;

• озиқ-овқат;

• кимё ва металлургия маҳсулотлари;

• юқори қўшилган қийматли товарлар.

Бироқ қайси товар гуруҳлари ўсишга энг катта ҳисса қўшганини аниқлаш учун батафсил тармоқ статистикаси талаб этилади.

Ўзбекистон 195 та мамлакат билан савдо қилди

2026 йилнинг дастлабки олти ойида Ўзбекистон жаҳоннинг 195 та мамлакати билан савдо алоқаларини амалга оширган.

Ташқи савдо айланмасида энг катта улуш қуйидаги давлатларга тўғри келган:

Ушбу улушлар 41 млрд долларлик умумий айланмага нисбатан ҳисобланса, Хитой билан савдо ҳажми тахминан 9,5 млрд доллар, Россия билан эса 7 млрд доллар атрофида бўлган.

Хитой ва Россиянинг ўзи Ўзбекистон ташқи савдосининг 40,2 фоизини таъминлаган. Демак, мамлакат ташқи савдосининг ҳар 10 долларидан қарийб 4 доллари шу икки давлат ҳиссасига тўғри келган.

Импорт ўсиши нимани англатиши мумкин?

Импортнинг 21 фоизга кўпайиши бир вақтнинг ўзида турли жараёнларни акс эттириши мумкин. Масалан, ишлаб чиқариш учун ускуналар ва хомашё хариди ошган бўлиши ёки ички бозорда хорижий товарларга талаб кучайган бўлиши мумкин.

Шу сабабли импорт ўсишини ўз-ўзидан салбий ҳолат сифатида баҳолаш тўғри эмас. Асосий масала — олиб кирилаётган маҳсулотларнинг таркибида.

Агар импортнинг катта қисми:

• янги технологиялар;

• саноат ускуналари;

• ишлаб чиқариш линиялари;

• хомашё ва бутловчи қисмлардан иборат бўлса, у келажакда маҳаллий ишлаб чиқариш ва экспортни оширишга хизмат қилиши мумкин.

Агар ўсиш асосан тайёр истеъмол товарлари ҳисобига юз берса, бу ички ишлаб чиқарувчилар учун рақобатни кучайтириб, валютага бўлган талабни оширади.

Асосий интрига — умумий рақамда эмас

41 млрд долларлик ташқи савдо айланмаси иқтисодий фаоллик кенгайганини кўрсатади. Аммо ҳисоботдаги энг муҳим жиҳат умумий ўсиш эмас.

Бир томонда импорт 21 фоизга ошди ва савдо балансида 9,2 млрд долларлик фарқ пайдо бўлди. Иккинчи томонда эса олтинсиз товарлар экспорти қарийб 29 фоизга ўсди.

Энди асосий вазифа — олтиндан ташқари экспортдаги ўсишни барқарор давом эттириш, импорт таркибида ишлаб чиқаришга хизмат қилувчи маҳсулотлар улушини кўпайтириш ва ташқи савдодаги мувозанатни яхшилашдан иборат.

Сизнингча, импортнинг кескин ошиши иқтисодиёт учун имкониятми ёки хавфли сигналми? Фикрингизни изоҳларда ёзиб қолдиринг.