+43°да ишлаётганлар учун қўшимча танаффус бериладими?
Ўзбекистонда аномал иссиқ давом этаётган бир пайтда очиқ ҳавода ёки совитилмайдиган жойларда ишлаётган ходимлар учун меҳнат шароити масаласи яна кун тартибига чиқди. Қонунчиликка кўра, кучли иссиқ шароитида айрим тоифадаги ходимларга иш куни давомида қўшимча танаффуслар берилиши мумкин.
Қачон “кучли иссиқ” ҳисобланади?
Қонунчиликка мувофиқ, май ойидан август ойигача бўлган даврда ҳаво ҳарорати +43 даража ва ундан юқори бўлса, кучли иссиқ ҳисобланади.
Жанубий ва чўл ҳудудларида эса бу мезон юқорироқ: +46 даража ва ундан юқори ҳарорат кучли иссиқ сифатида баҳоланади.
Бу кўрсаткичлар оддий “ёз иссиғи” эмас. Бундай шароитда организм тез қизийди, сувсизланиш хавфи ортади, иш қобилияти пасаяди ва юрак-қон томир тизимига қўшимча юк тушади.
Қайси ходимларга қўшимча танаффус берилиши мумкин?
Кучли иссиқда қўшимча танаффуслар, аввало, оғир ёки ноқулай шароитда ишлайдиган ходимлар учун муҳим.
Бундай тоифага қуйидагилар киради:
Ходимлар тоифаси | Нега хавф юқори? |
|---|---|
Очиқ ҳавода ишлайдиганлар | тўғридан-тўғри қуёш таъсирида қолади |
Совитилмайдиган ёпиқ хоналарда ишловчилар | ҳаво айланиши ва салқинлик етарли бўлмаслиги мумкин |
Юк ортиш-тушириш ишларида бандлар | жисмоний зўриқиш иссиқ таъсирини кучайтиради |
Қурилиш, йўл, бозор ва дала ишларидаги ходимлар | узоқ вақт очиқ муҳитда бўлишга мажбур |
Бундай ҳолатларда ходимга иш куни давомида қўшимча дам олиш имконияти берилиши меҳнат унумдорлиги учун ҳам, саломатлик учун ҳам муҳим.
Иш берувчи қандай шароит яратиши керак?
Меҳнат кодексига кўра, иш берувчи ходимлар учун дам олишга яроқли шароитларни таъминлаши шарт. Иссиқ шароитда бу талаб янада муҳим аҳамият касб этади.
Иш берувчи ходимлар учун совитиш ускуналари билан жиҳозланган, салқин ва дам олишга мос хоналарни ташкил этиши керак.
Бу фақат “кондиционер қўйиб қўйиш” масаласи эмас. Ходимнинг саломатлиги, хавфсизлиги ва иш жараёнида ҳушёрлигини сақлаш — иш берувчининг тўғридан-тўғри масъулияти.
Масофавий ишга ўтказиш ҳам мумкин
Меҳнат шароитидан келиб чиқиб, иш берувчи ходимларни қонунчиликда белгиланган тартибда масофавий иш шаклига ўтказиши мумкин.
Айниқса, офисда бажариладиган вазифалар, онлайн ҳисоботлар, ҳужжатлар билан ишлаш ёки техник жиҳатдан масофадан бажариш мумкин бўлган ишлар учун бу амалий ечим бўлиши мумкин.
Бундай кунларда “офисга келиб ўтириш”нинг ўзи натижа бермаса, масофавий иш баъзан ҳам инсонни, ҳам иш унумдорлигини сақлаб қолади. Wi-Fi бор, вазифа бор — демак, баъзи ишлар учун офтобда куйиш шарт эмас.
Иссиқда ишлаш нима учун хавфли?
Кучли иссиқда организм терлаш орқали кўп суюқлик ва минерал моддаларни йўқотади. Бу эса сувсизланиш, қон босими ўзгариши, бош айланиши ва ҳолсизликка олиб келиши мумкин.
Айниқса, оғир жисмоний меҳнатда бундай хавф янада ортади. Чунки инсон бир вақтнинг ўзида ҳам иссиқ билан, ҳам жисмоний зўриқиш билан курашади.
Хавфли белгилар қуйидагилар бўлиши мумкин:
• бош айланиши;
• кучли ҳолсизлик;
• кўнгил айниши;
• юрак уриши тезлашиши;
• кўп терлаш ёки аксинча терлаш тўхташи;
• ҳушдан кетиш ҳолати.
Бундай белгилар кузатилса, ходимни дарҳол салқин жойга олиб ўтиш ва зарур ҳолларда тиббий ёрдам чақириш керак.
Ходимлар нимани билиши керак?
Кучли иссиқда ишлаётган ходимлар ўз ҳуқуқларини билиши муҳим. Агар иш жойида салқинлашиш учун шароит бўлмаса, қўшимча танаффус берилмаса ёки иш шароити саломатликка хавф туғдирса, ходим бу ҳақда иш берувчига, меҳнатни муҳофаза қилиш бўйича масъулларга ёки тегишли органларга мурожаат қилиши мумкин.
Бироқ энг тўғри йўл — масалани олдин иш жойида ички тартибда ҳал қилиш: раҳбариятга ёзма мурожаат қилиш, хавфли шароитни қайд этиш ва ходимлар учун дам олиш жойи ташкил этилишини сўраш.
Иш берувчилар учун ҳам сигнал
Аномал иссиқда ходимларни ҳимоя қилиш — фақат инсонпарварлик эмас, бизнес мантиғи ҳам.
Чарчаган, сувсизланган ва иссиқдан ҳолсизланган ходим яхши ишлай олмайди. Бундай шароитда хатолар, жароҳатлар ва бахтсиз ҳодисалар хавфи ортади.
Шунинг учун иш берувчилар қуйидаги чораларни кўриши мақсадга мувофиқ:
Чора | Натижа |
Қўшимча танаффуслар бериш | ходимнинг тикланишига ёрдам беради |
Салқин дам олиш хоналари ташкил этиш | иссиқ уриши хавфини камайтиради |
Иш вақтини эрталаб ёки кечки пайтга суриш | қуёш тиғида ишлашни камайтиради |
Сув билан таъминлаш | сувсизланишнинг олдини олади |
Масофавий ишга ўтказиш | офис ходимлари учун хавф ва ноқулайликни камайтиради |
Асосий қоида: иссиқда ишлаш хавфсиз бўлиши шарт
Ўзбекистонда +43 даража, жанубий ва чўл ҳудудларида эса +46 даража ва ундан юқори ҳарорат кучли иссиқ ҳисобланади. Бундай шароитда очиқ ҳавода, совитилмайдиган хоналарда ёки оғир жисмоний ишларда банд ходимларга қўшимча танаффуслар берилиши мумкин.
Иш берувчилар эса ходимлар учун салқин, дам олишга яроқли шароит яратиши, зарур ҳолларда иш тартибини ўзгартириши ёки масофавий иш имкониятини кўриб чиқиши керак.
Энг муҳими, иссиқда меҳнат қилиш “чидаб ишлайвериш” дегани эмас. Саломатлик биринчи ўринда бўлиши керак.
Изоҳлар 0
…