Бошланғич синф ўқитувчиларига янги сертификатлаш тартиби жорий этилмоқда

Ўзбекистонда бошланғич синф ўқитувчиларининг билими ва касбий маҳоратини баҳолашга қаратилган янги миллий сертификатлаш тартиби жорий этилиши хабар қилинмоқда. Янги ёндашувда педагогнинг фақат фанни билиши эмас, уни болага қандай ўргатиши ва дарс жараёнини ташкил этиш маҳорати ҳам текширилиши кўзда тутилган.

Аризалар электрон шаклда қабул қилиниши, натижалар халқаро Раш модели асосида ҳисобланиши ва муваффақиятли талабгорга QR-кодли сертификат берилиши кутилмоқда. Энг юқори натижа А+, минимал сертификат даражаси эса C бўлади.

Янги баҳолашда нималар текширилади?

Сиз тақдим этган тартибга кўра, бошланғич синф ўқитувчилари учун имтиҳон учта асосий йўналишни қамраб олади:

• бошланғич таълим фанлари бўйича назарий билим;

• фанларни ўқитиш методикаси;

• педагогик маҳорат ва касбий вазиятларда қарор қабул қилиш.

Бу ўзгаришнинг асосий фарқи шундаки, ўқитувчининг дарслик мазмунини ёддан билиши етарли бўлмайди. У ўқувчининг ёшига мос усул танлаш, мураккаб мавзуларни содда тушунтириш, синфдаги турли қобилиятли болалар билан ишлаш ва дарс самарадорлигини баҳолаш кўникмаларини ҳам намоён қилиши керак бўлади.

Шу тариқа сертификат фан билимини тасдиқловчи ҳужжатдан педагогнинг умумий касбий салоҳиятини кўрсатадиган мезонга айланиши мумкин.

Ариза my.gov.uz орқали топширилади

Янги тизим тўлиқ рақамлаштирилиши режалаштирилган. Ўқитувчи Ягона интерактив давлат хизматлари порталида шахсий кабинет орқали ариза юборади ва кейин натижасини ҳам электрон тарзда кузатади.

Ҳозирги умумтаълим фанлари бўйича миллий сертификат хизматида ҳам ариза my.gov.uz орқали топширилади, алоҳида ҳужжат талаб этилмайди ва жараён учун тахминан уч дақиқа керак бўлади.

Бу педагогларнинг ҳудудий идораларга бориши, қоғоз ҳужжат тўплаши ва натижа учун узоқ кутишини камайтириши мумкин.

Тўлов миқдорида муҳим тафовут бор

Тақдим этилган маълумотга кўра, имтиҳонда қатнашиш учун ариза берилган кундаги базавий ҳисоблаш миқдорининг 1,5 баравари миқдорида тўлов ундирилади.

Амалдаги умумтаълим фанлари сертификати бўйича асосий йиғим ҳам 1,5 БҲМ этиб белгиланган. Бироқ хизмат my.gov.uz орқали олинганда 10 фоизлик чегирма қўлланиб, портал ҳозир тўловни 1,35 БҲМ сифатида кўрсатмоқда.

Шу сабаб бошланғич синф ўқитувчилари учун алоҳида хизмат ишга туширилганда, амалда тўланадиган сумма портал саҳифасида яна бир бор текширилиши керак. Тўлов сўмдаги доимий рақам эмас — у ариза берилган кундаги БҲМга қараб ўзгаради.

Раш модели натижани қандай ҳисоблайди?

Имтиҳон натижаларини оддий «тўғри жавоблар сони» асосида эмас, халқаро Раш модели бўйича ҳисоблаш режалаштирилган.

Ушбу метод турли кунларда ва турли вариантларда имтиҳон топширган иштирокчиларнинг натижаларини ўзаро таққослаш имконини беради. Вариантлардан бири осонроқ, бошқаси мураккаброқ чиқиб қолса, бу фарқ якуний натижага адолатсиз таъсир қилмаслиги керак.

Билим ва малакаларни баҳолаш агентлигининг тушунтиришича, бунда бир нечта вариантда ўзгаришсиз қўлланадиган «лангар саволлар»дан фойдаланилади. Улар ҳар бир вариантнинг қийинлик даражасини аниқлаш ва натижаларни ягона шкалага келтиришга хизмат қилади.

Демак, 60 балл олиш учун ҳамма иштирокчи айнан бир хил миқдордаги саволга тўғри жавоб бериши шарт эмас. Натижа саволларнинг қийинлиги ва тестнинг умумий статистик кўрсаткичлари асосида шакллантирилади.

Сертификат даражалари қандай тақсимланади?

Амалдаги миллий сертификат баҳолаш шкаласи олтита даражадан иборат. Расмий натижаларда ҳам шу чегаралар қўлланиб келинмоқда.

Дастлабки матнда 65–69,9 балл учун «Ж» ҳарфи кўрсатилган, аммо расмий шкалада бу A даража ҳисобланади.

Шкаланинг мавжудлиги ўқитувчига фақат «ўтди» ёки «ўтмади» деган натижа эмас, ўз тайёргарлик даражасини аниқроқ кўриш имконини беради.

Сертификат бир иш кунида берилиши мумкин

Сиз тақдим этган тартибга кўра, баҳолаш якунланганидан кейин муваффақиятли иштирокчига бир иш куни ичида QR-кодли электрон сертификат расмийлаштирилади.

QR-код орқали ҳужжатнинг ҳақиқийлигини текшириш, уни электрон тарзда иш берувчи ёки тегишли ташкилотга тақдим этиш мумкин бўлади. Қоғоз нусхани олиш учун алоҳида идорага бориш талаб этилмаслиги кутилмоқда.

Амалдаги миллий сертификат натижалари ҳам my.gov.uz порталидаги «Менинг аризаларим» бўлимида эълон қилинади ва сертификат электрон шаклда юклаб олинади.

Натижага рози бўлмаган ўқитувчи нима қилади?

Янги тартибда апелляция жараёни ҳам онлайн ташкил этилиши айтилган. Натижадан норози педагог унинг эълон қилинганидан кейин уч кун ичида электрон мурожаат юбориши мумкин.

Бу муддат жуда қисқа бўлгани учун ўқитувчи натижа эълон қилингач:

1. шахсий кабинетини текшириши;

2. берилган балларни кўриб чиқиши;

3. эътирози бўлса, охирги кунни кутмасдан апелляция юбориши керак.

Апелляция қайта имтиҳон топшириш дегани эмас. У баҳолаш жараёнида хатолик бўлган-бўлмаганини текшириш учун бериладиган расмий мурожаат ҳисобланади.

Сертификат маошга устама берадими?

Энг муҳим саволлардан бири — янги сертификат ўқитувчига қандай амалий имтиёзлар бериши.

Тақдим этилган маълумотда сертификатнинг:

• амал қилиш муддати;

• қайси даражадан бошлаб устама берилиши;

• аттестацияда қандай ҳисобга олиниши;

• малака тоифасига таъсири;

• қайта топшириш муддати

аниқ кўрсатилмаган.

Амалдаги умумтаълим фанлари миллий сертификати уч йилга берилади. Аммо бошланғич синф ўқитувчилари учун махсус касбий сертификат ҳам айнан шу муддатда амал қиладими — буни алоҳида норматив ҳужжат белгилаши керак.

Шунинг учун сертификат автоматик равишда устама ёки юқори тоифа беради, деган хулосага ҳозирча шошилмаслик лозим.

Ўқитувчилар тайёргарликни нимадан бошлаши керак?

Янги тизимда методика ва педагогик маҳорат ҳам текширилса, фақат тест тўпламларини ёдлаш етарли бўлмайди.

Тайёргарликнинг асосий йўналишлари қуйидагилар бўлиши мумкин:

Фан билими: бошланғич синфларда ўқитиладиган она тили, ўқиш саводхонлиги, математика ва табиий фанларнинг асосий мавзулари.

Методика: мавзуни ёш хусусиятига мос тушунтириш, дарс мақсадини белгилаш, топшириқларни даражалаш ва ўқувчининг хатоси билан ишлаш.

Педагогик вазиятлар: синфдаги низо, ўқувчининг дарсдан ортда қолиши, ота-она билан мулоқот ва инклюзив таълимга оид ҳолатлар.

Баҳолаш саводхонлиги: ўқувчининг натижасини холис баҳолаш, қайта алоқа бериш ва кейинги дарсни натижа асосида режалаштириш.

Расмий тест спецификацияси ва намунавий топшириқлар эълон қилингач, тайёргарлик айнан шу ҳужжатларга мослаштирилиши керак.

Ҳуқуқ фани бўйича ҳам сертификат жорий этилади

2026/2027 ўқув йилидан ҳуқуқ фанини билиш даражасини баҳолаш бўйича тест синовлари ва давлат намунасидаги сертификат бериш тартибини жорий этиш белгиланган. Бу вазифа Президентнинг 2025 йил 26 ноябрдаги ПФ–232-сон фармонида назарда тутилган.

Бироқ ҳуқуқ фани сертификатининг тест тузилиши, баҳолаш мезонлари ва ўқитувчиларга бериладиган имтиёзлар алоҳида тартибда тасдиқланиши лозим.

Янги тизим нима учун муҳим?

Бошланғич таълим боланинг кейинги ўқишидаги энг муҳим пойдевор ҳисобланади. Ўқиш, ёзиш, ҳисоблаш ва мустақил фикрлашдаги дастлабки кўникмалар айнан шу босқичда шаклланади.

Шу сабаб бошланғич синф ўқитувчисини фақат фан саволлари билан баҳолаш етарли эмас. Педагог мавзуни билиши билан бирга, уни боланинг ёши ва қобилиятига мос тарзда етказа олиши ҳам керак.

Янги сертификатлаш тизими тўғри ташкил этилса:

• кучли педагогларни аниқлаш;

• ўқитувчилар учун аниқ ривожланиш йўналишини белгилаш;

• баҳолашда инсон омилини камайтириш;

• касбий маҳоратни рағбатлантириш;

• бошланғич таълим сифатини ошириш

имкониятини бериши мумкин.

Бироқ тизимнинг самараси тест саволлари сифати, методик топшириқларнинг ҳаётийлиги, апелляция шаффофлиги ва сертификатнинг ўқитувчи фаолиятига қандай таъсир қилишига боғлиқ бўлади.

Айрим тафсилотлар ҳали расман очиқланиши керак

Очиқ расмий манбаларда умумтаълим фанлари бўйича миллий сертификатнинг Раш модели, электрон ариза, тўлов ва даражалар шкаласи тасдиқланган. Бироқ бошланғич синф ўқитувчиларига мўлжалланган алоҳида янги низомнинг тўлиқ матнини мустақил равишда топиш имкони бўлмади.

Шу сабаб имтиҳоннинг биринчи санаси, саволлар сони, сертификат муддати ва устама шартлари бўйича якуний маълумот тегишли вазирлик ёки Билим ва малакаларни баҳолаш агентлигининг расмий эълонидан кейин аниқ бўлади.

Сизнингча, бошланғич синф ўқитувчиларини баҳолашда фан билими муҳимроқми ёки дарс ўтиш маҳоратими? Фикрингизни изоҳда қолдиринг ва мақолани танишларингизга Telegram ёки бошқа ижтимоий тармоқларда улашинг!