Даромадни яшириш даври тугамоқда: Энди алимент ҳисоблаш тартиби тубдан ўзгариши мумкин

Ўзбекистонда оила институти ва болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилиш тизимида кўп йиллардан буён кутилаётган энг жиддий ва инқилобий ислоҳотлардан бири кун тартибига чиқди. Ҳукумат алимент миқдорини ота-онанинг расмий ойлик иш ҳақига қараб (1/4, 1/3 ёки ярми кўринишида) ҳисоблашнинг амалдаги эскирган тартибини бутунлай бекор қилишни таклиф этмоқда. Сенат минбарида янграган ушбу ташаббусга кўра, эндиликда алимент тўлови отанинг «қоғоздаги» камтарона маошидан эмас, балки тўғридан-тўғри боланинг ҳаётий эҳтиёжлари, яшаш харажатлари, таълими ва даволанишидан келиб чиқиб белгиланади. Бу қадам расмий маошини сунъий равишда пасайтириб кўрсатиб, ўз фарзандига арзимаган тийин тўлаб юрган ёки тўловдан очиқчасига бўйин товлаган минглаб шахсларнинг найрангларига чек қўйишни кўзда тутади. Хўш, янги тизим қандай ишлайди, бола эҳтиёжлари қандай мезонлар билан баҳоланади ва нима сабабдан бу ўзгариш юз минглаб оналар ва болалар учун ҳақиқий адолат тикланиши бўлади?

Эски тизимдаги бўшлиқ: Расмий даромадни яшириш ва «тиши ўтмас» қонунчилик

Амалдаги Оила кодекси бўйича алимент ундириш механизми узоқ вақтдан бери жиддий камчиликларга эга бўлиб келаётган эди:

• «Қоғоздаги камбағаллик» найранги: Кўплаб фуқаролар катта даромад топса-да, расман энг кам ойлик маош кўрсатиб, боласига атиги бир неча юз минг сўм алимент тўлаш билан кифояланиб келган;

• Норасмий даромадларнинг яширилиши: МИБ ва суд органлари қарздорнинг реал бойлиги, кўчмас мулки ва бизнеси борлигини билса ҳам, расмий маълумотнома йўқлиги сабабли фақат базавий ҳисоб-китобларга таянишга мажбур эди;

• Боланинг жабр кўриши: Натижада инфляция, боғча, мактаб, тўгараклар, кийим-кечак ва даволаниш харажатлари фақат бола билан ёлғиз қолган онанинг зиммасига тушиб, оғир ижтимоий муаммоларни келтириб чиқараётган эди.

Янги тартиб: Боланинг эҳтиёжи биринчи ўринга чиқади!

Ҳукумат таклиф этаётган янгиланган тизим алиментни соф адолат тамойили асосида шакллантиришни мақсад қилган:

• Ҳаётий саватча ва реал харажатлар: Алимент миқдори эндиликда боланинг ёши, соғлиғи ҳолати, таълим олиш шароитлари ва озиқ-овқат харажатларининг реал қиймати асосида ҳисоблаб чиқилади;

• Қатъий белгиланган кафолатланган сумма: Ота ишсиз ёки минимал маош эгаси эканини баҳона қилишидан қатъи назар, боланинг тўлақонли яшаши учун зарур бўлган қатъий белгиланган пул маблағи ундирилади;

• Даромадни яширишнинг маъносизлиги: Тўлов миқдори отанинг «расмийлаштирилган» маошига боғланмагани сабабли, иш ҳақини яшириш қарздорни юқори алимент тўлашдан қутқара олмайди.

Суд ва МИБ ваколатларининг кучайиши: Тўловдан қочиб бўлмайди!

Ушбу тартибнинг қабул қилиниши ижро интизоми ва жавобгарлик масалаларини ҳам кескин кучайтиради:

• Шаффоф баҳолаш механизми: Судлар алимент миқдорини белгилашда ота ва онанинг молиявий имкониятларидан ташқари, боланинг аввалги турмуш тарзи пасайиб кетмаслиги талабини устувор қўяди;

• Бола манфаати — олий қадрият: Таъминот бериш мажбурияти ота-онанинг шахсий даъволари ва ҳийлаларидан юқори қўйилиб, давлат ҳимояси тўлиқ бола томонида бўлиши таъминланади;

• Ижтимоий ҳимоядаги бурилиш: Ушбу ўзгариш ажримлардан сўнг муҳтожликда қолган оилаларнинг молиявий барқарорлигини ошириш ва болаларнинг сифатли тарбия олишини кафолатлайди.

Алиментни ойлик маошга қараб ҳисоблашдан воз кечиш — Ўзбекистонда болалар ҳуқуқларини ҳимоя қилишда янги даражага ўтилаётганининг яққол исботидир. Энди ўз фарзанди учун масъулиятдан қочиш ва арзимаган тўловлар билан жавобгарликдан қутулиш даври тарихда қолади.

Сизнингча, алиментни отанинг маошига эмас, балки тўғридан-тўғри боланинг реал эҳтиёжларига қараб белгилаш даромадни яшириш ҳолатларига бутунлай чек қўя оладими? Бир боланинг тўлақонли яшаши учун бугунги кунда алиментнинг энг кам миқдори қанча сўм бўлиши керак деб ҳисоблайсиз? Ўз фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва жамият учун ўта долзарб бўлган ушбу ислоҳот таҳлилини барча ота-оналарга улашинг!