Марказий банкка 6 ойда 4,1 мингдан ортиқ мурожаат: Молия бозорида нималар бўлмоқда?

Ўзбекистон банк-молия тизимида мижозлар ва молия муассасалари ўртасидаги баҳсли масалалар ҳамда киберхавфсизлик муаммолари сезиларли даражада авж олмоқда. Ўзбекистон Республикаси Марказий банки томонидан эълон қилинган расмий ҳисоботга кўра, 2026 йилнинг дастлабки олти ойи давомида жисмоний ва юридик шахслардан жами 4,1 мингта мурожаат келиб тушган бўлиб, бу ўтган йилнинг мос даврига нисбатан нақд 6,9 фоизга кўпдир. Аҳоли норозилигининг энг катта қисми анъанавий равишда банк кредитларига тўғри келган — кредитлаш масалалари бўйича шикоятлар сони 1,2 мингдан бирданига 2 мингтагача сакраган.

Бироқ ҳисоботнинг энг хавотирли ва шов-шувли жиҳати пластик карталар ҳамда молиявий фирибгарлик билан боғлиқ мурожаатларнинг кескин кўпайиши бўлди: бу борадаги шикоятлар сони қарийб тўрт бараварга ошиб, аввалги 245 тадан нақд 956 тага етган. Регуляторнинг таъкидлашича, келиб тушган мурожаатларнинг 3 мингтаси ижобий ҳал этилган, 684 таси бўйича батафсил ҳуқуқий тушунтиришлар берилган, 71 таси тегишли идораларга йўналтирилган бўлса, 1 июль ҳолатига яна 318 та ариза кўриб чиқиш жараёнида бўлган.

Хўш, аҳолининг банк кредитларидан норозилиги нега бу қадар ортмоқда, пластик карталардаги маблағларни ўғирлаш бўйича 4 бараварлик ўсиш қандай хавфлардан дарак беради ва Марказий банк фуқароларнинг пулларини ҳимоя қилиш учун қандай чоралар кўриши шарт?

«4 бараварлик киберхавф ва кредитлар босими»: Мурожаатлар статистикаси рақамларда

Марказий банкка келиб тушган шикоятларнинг асосий йўналишлари:

• Банк кредитлари — мутлақ етакчи (2 000 та): Кредит олиш, фоиз ставкалари, ундирув босими ва шартнома шартлари бўйича норозиликлар сони 1,2 мингдан 2 мингтага етди;

• Пластик карталар ва фирибгарлик (956 та): Банк карталаридан ноқонуний пул ечиб олиш ва киберфирибгарлик ҳолатлари бўйича шикоятлар ўтган йилги 245 талик кўрсаткичдан қарийб 4 баробарга ошди;

• Депозитлар ва нақд пул муаммолари: Омонатлар бўйича мурожаатлар 73 тадан 135 тага, нақд пул операциялари бўйича эса 125 тадан 170 тага кўпайди;

• Масофавий хизматлар: Мобил иловалар ва онлайн банк хизматларидаги узилишлар ҳамда муаммолар 172 тадан 259 тага ошган;

• Камайган йўналишлар: Тўлов тизимлари ва нақд пулсиз ҳисоб-китоблар бўйича мурожаатлар 441 тадан 365 тага, валютани тартибга солиш бўйича эса 73 тадан 66 тага қисқарди.

«3 мингта ижобий ечим ва 318 та очиқ ариза»: Натижалар қандай?

Марказий банк томонидан кўрилган чоралар тақсимоти:

• 3 000 та мурожаат қаноатлантирилди: Фуқаролар ва тадбиркорларнинг қонуний талаблари тижорат банклари томонидан ижобий ҳал этилиши таъминланди;

• 684 та ҳуқуқий тушунтириш: Қонунчилик нормалари ва шартнома бандлари бўйича мурожаатчиларга расмий жавоб хатлари юборилди;

• 71 та йўналтирилган иш: Ваколатга кирмайдиган масалалар ҳуқуқ-тартибот органлари ва бошқа давлат идораларига ўтказилди;

• 318 та ариза назоратда: 1 июль ҳолатига кўра, юзлаб мурожаатлар бўйича текширув ва ўрганиш ишлари давом этмоқда.

Иқтисодий ва хавфсизлик таҳлили: Мутахассислар хулосаси

Молиявий таҳлилчилар ва экспертларнинг баҳоси:

• Истеъмол кредитларининг оммалашуви: Кредит олувчилар сонининг геометрик прогрессияда ортиши ва фоизларнинг оғир юки фуқароларнинг банклар билан низоларини кўпайтирмоқда;

• Кибергигиена ва фирибгарлик эпидемияси: Пластик карталар бўйича шикоятларнинг 4 баробар ортиши фирибгарларнинг сохта ҳаволалар (фишинг), ижтимоий инжиниринг ва СМС-кодларни қўлга киритиш усуллари кескин мураккаблашганини кўрсатади;

• Тижорат банкларига қатъий талаб: Мутахассислар Марказий банкни тижорат банкларининг антифрод (фирибгарликка қарши) тизимларини кучайтиришга ва мижозлар маълумотлари хавфсизлиги бўйича жавобгарлигини оширишга чақирмоқда.

Марказий банкка келиб тушаётган мурожаатлар сонининг ортиши аҳолининг молиявий ҳуқуқларини ҳимоя қилишда фаоллашганини, шу билан бирга, банк соҳасида назорат ва хавфсизликни янада кучайтириш зарурлигини яққол намоён этмоқда.

Сизнингча, банк пластик карталаридан пул ўғирлаш ва молиявий фирибгарликларнинг 4 бараварга кўпайишига аҳолининг ишонувчанлиги сабабми ёки тижорат банклари хавфсизлик тизимларининг заифлиги? Банк кредитлари бўйича келиб чиқаётган низоларни камайтириш учун қандай ислоҳотлар керак деб ҳисоблайсиз? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва мамлакатимиз молия бозоридаги ушбу долзарб муаммо таҳлилини барча яқинларингиз ҳамда дўстларингизга улашинг!