Хусусий мактабдаги яширин "бункер": Халқаро SAT сертификатини сохталаштириш схемаси

Ўзбекистон таълим тизими ва халқаро имтиҳон стандартлари атрофида мисли кўрилмаган технологик жиноят фош этилди. Давлат хавфсизлик хизматининг Тошкент вилояти бўйича бошқармаси ҳамда вилоят Ички ишлар бош бошқармаси ходимлари ҳамкорлигида ўтказилган махсус тезкор тадбир давомида олий таълим муассасаларига имтиёзли кириш имконини берувчи халқаро «SAT» (математика ва инглиз тили) сертификатларини ноқонуний йўл билан олиб беришга ихтисослашган жиноий гуруҳ фаолиятига чек қўйилди. Ҳайратланарлиси, ушбу юқори технологияли фирибгарлик схемаси ортида кўча безорилари эмас, балки Европанинг нуфузли университетининг Тошкентдаги филиали талабалари ҳамда Осиёнинг етакчи давлати ОТМ филиалида таҳсил олувчи иқтидорли ёшлар турган бўлиб чиқди.

Гуруҳ аъзолари Янгиҳаёт туманида жойлашган хусусий мактаблардан бирининг биносида махсус яширин «бункер» ташкил этиб, имтиҳон тизимига ноқонуний суқилиб киришган. IT соҳасига ихтисослашган масъулияти чекланган жамият мутахассиси дастурий таъминотни бузиб, тест саволларини масофадан туриб қўлга киритишни таъминлаган, талабалар эса ҳақиқий талабгорлар ўрнига саволларни онлайн режимда ечиб беришган. Сертификат нархи ҳар бир номзод учун 1,5 минг АҚШ доллари этиб белгиланган ва тўловлар из қолдирмаслик мақсадида криптоҳамёнлар орқали қабул қилинган.

Хўш, халқаро даражадаги хавфсизлик тизимларига эга SAT платформасига қандай қилиб яширин уланиш амалга оширилди, қанча одам ушбу сохта йўл билан талаба бўлиб улгурган бўлиши мумкин ва қўлга олинган «ақлли» ёшларни қандай оғир жазо кутмоқда?

«Янгиҳаётдаги "бункер" ва 1 500 долларлик ставка»: Тезкор суриштирув тафсилотлари

ДХХ ва ИИББ томонидан фош қилинган жиноий тармоқнинг асосий фактлари:

• Иқтидорли талабалардан иборат жиноий гуруҳ: Гуруҳнинг асосий ўзагини Европадаги нуфузли университетнинг Тошкент филиали талабалари ва Осиёнинг етакчи олийгоҳи филиалида ўқийдиган бир нафар талаба ташкил этган;

• Хусусий мактабдаги штаб: Гуруҳ Янгиҳаёт туманидаги хусусий мактаб хоналаридан бирида барча замонавий компьютер ва алоқа воситалари билан жиҳозланган яширин «бункер» ташкил қилиб олган;

• IT-мутахассиснинг яширин иши: Ахборот технологиялари МЧЖ мутахассиси халқаро имтиҳон тизимига ноқонуний кириш йўлини очиб, тест саволларини экранлардан реал вақтда кўчириб олишни таъминлаган;

• Масофадан туриб ечиш схемаси: Имтиҳон топшираётган реал талабгорлар ўрнига саволларни «бункер»да ўтирган аълочи талабалар масофавий уланиш орқали ечиб, юқори баллни таъминлаб берган;

• Криптовалютадаги тўловлар: 5 нафар фуқаронинг ҳар биридан 1 500 АҚШ доллари талаб қилинган бўлиб, маблағларнинг бир қисми аллақачон криптоҳамёнлар орқали ўзлаштириб бўлинган;

• Қўзғатилган жиноят иши: Барча қонунбузарларга нисбатан Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддаси (фирибгарлик) билан жиноят иши очилиб, тергов ҳаракатлари олиб борилмоқда.

«Халқаро тизимдаги заифлик»: SAT сертификати нега бунчалик қадрли?

Ушбу халқаро имтиҳон атрофидаги талаб ва фирибгарлик сабаблари:

• ОТМларга тўғридан-тўғри кириш имтиёзи: SAT сертификатининг математика ва инглиз тили йўналишидаги юқори натижаси Ўзбекистондаги кўплаб маҳаллий ҳамда хорижий университетларга имтиҳонсиз ёки максимал балл билан ўқишга қабул қилиниш кафолатини беради;

• Грантлар ва стипендиялар: Юқори баллга эга бўлган талабгорлар давлат гранти ёки университетларнинг қимматбаҳо таълим грантларини ютиб олиш имкониятига эга бўлади;

• Халқаро хавфсизликнинг бузилиши: АҚШ ва Европа коллежлари тан оладиган глобал имтиҳон тизимининг маҳаллий даражада бузиб кирилиши мамлакатнинг халқаро таълим майдонидаги имиджига зарба бериши мумкин.

Ҳуқуқий ва ижтимоий таҳлил: Экспертлар нима дейди?

Ҳуқуқшунослар ва таълим экспертларининг берган баҳолари:

• Интеллектнинг жиноятга сарфланиши: Чет эл олийгоҳларида таҳсил олаётган энг салоҳиятли талабалар ва дастурчиларнинг ўз билимини ҳалол келажак учун эмас, виртуал фирибгарликка йўналтиргани жамиятдаги маънавий муаммоларни юзага чиқарди;

• Эҳтимолий жазо чоралари: Фирибгарлик моддасидан ташқари, тергов давомида ахборот хавфсизлиги ва компьютер тизимларига ноқонуний кириш (ЖКнинг 278-моддалари) каби оғир айбловлар қўшилиши ва узоқ муддатли қамоқ жазоси тайинланиши мумкин;

• Сертификатларнинг бекор бўлиш хавфи: Ушбу жиноий гуруҳ ёрдамида олинган барча сохта сертификатлар College Board (SAT ташкилотчиси) томонидан аннулиция қилиниши ва ушбу ҳужжат билан талаба бўлганларнинг ўқишдан четлатилиши муқаррар.

ДХХ ва ИИББ томонидан амалга оширилган ушбу тезкор тадбир замонавий технологиялар ва криптотўловлар ортига яширинган ҳар қандай ноқонуний таълим фирибгарлиги эртами-кечми қаттиқ жазога тортилишини яна бир бор исботлади.

Сизнингча, нуфузли хорижий университетлар филиалларида ўқийдиган талабалар ва IT мутахассисларининг бундай қинғир йўлга киришига нима сабаб бўлмоқда: осон бойлик орттириш ҳирсими ёки жазонинг муқаррарлигини ҳис қилмаслик? Халқаро SAT сертификатлари сохталаштирилишининг олдини олиш учун имтиҳон назоратини яна қандай кучайтириш зарур? Ўз таҳлилий фикр-мулоҳазаларингизни изоҳларда қолдиринг ва пойтахтдаги ушбу шов-шувли жиноят таҳлилини барча абитуриентлар, талабалар ҳамда дўстларингизга улашинг!