Миллионер ота нега бойлигини фарзандларига эмас, ўзини боққан бегона аёлга қолдирди?

У бутун умрини фарзандларининг келажаги учун сарфлади. Уларга ҳашаматли уйлар, қимматбаҳо машиналар ва катта бойлик қолдиришни истади. Аммо умрининг охирида миллионер ота кутилмаган қарор қабул қилди: у бутун мол-мулкини ўз фарзандларига эмас, бир неча йил давомида унинг ҳолидан хабар олиб, парвариш қилган бегона аёлга васият қилди. Бу қарордан кейин оилада катта жанжал бошланди. Бироқ васиятнома очилган куни айтилган бир гап барчани лол қолдирди...

Миллионернинг ҳашаматли уйидаги ёлғизлик

Абдураҳмон ота 72 ёшда эди. У бир вақтлар кичик устахонадан бошлаган бизнесини катта компанияга айлантирган, йиллар давомида миллионлаб пул топган, пойтахтнинг энг нуфузли ҳудудларидан бирида ҳашаматли уй қурдирганди.

Унинг икки ўғли ва бир қизи бор эди. Учаласи ҳам яхши таълим олган, отасининг маблағи эвазига муносиб ҳаёт кечирарди. Катта ўғли Беҳзод тадбиркор, кичиги Жавлон бир нечта савдо дўконига эгалик қилар, қизи Малика эса оиласи билан чет элда яшарди.

Абдураҳмон ота фарзандларининг ҳеч нарсага муҳтож бўлмаслиги учун бутун умрини меҳнат билан ўтказганди. Уларнинг ҳар бирига уй-жой олиб берди, бизнес бошлаши учун пул ажратди, қийинчиликка дуч келганларида ёрдам қўлини чўзди.

Бироқ йиллар ўтиши билан унинг ҳаётида ғалати ўзгариш юз берди.

Фарзандлари отасини кўриш учун тобора камроқ келадиган бўлишди. Телефон орқали гаплашишса ҳам, суҳбатлари кўпинча бир хил саволлар билан бошланарди:

— Дада, ишларингиз яхшими? Соғлиғингиз жойидами?

— Яхши, болам, — деб жавоб берарди ота.

— Яхши бўлса, хурсандмиз. Айтганча, ўша ҳужжатлар масаласини ҳал қилдингизми?

Ота бундай суҳбатлардан кейин телефонни секин қўяр, бир муддат жим ўтириб қоларди.

У фарзандларини айблашни истамасди. Ахир уларнинг ўз ҳаёти, оиласи, иши бор эди. Аммо баъзан бойликнинг энг оғир жазоси пулнинг камлиги эмас, балки атрофингда ҳамма нарса бор бўлса-да, дардингни тинглайдиган бир инсоннинг йўқлиги эканини ҳис қиларди.

Ҳашаматли уйда хизматкорлар бор, дастурхон тўкин, хонадон иссиқ эди. Фақат унинг кўнгли бўм-бўш эди.

Унинг ҳаётига кириб келган бегона аёл

Бир куни Абдураҳмон ота бозордан қайтаётиб, уйи яқинида йиқилиб тушди. Ёши ўтгани сабабли оёқлари унга яхши бўйсунмай қолган, охирги пайтларда қон босими ҳам тез-тез кўтарилаётганди.

У йўлак четида бироз ўтириб қолди. Атрофдан одамлар ўтиб-қайтар, кимдир унга бир қараб қўяр, аммо ҳеч ким тўхтамасди.

Шу пайт қўлида озиқ-овқат солинган сумкаси бор бир аёл уни кўриб қолди.

— Отахон, сизга нима бўлди? Туришга ёрдам берайми? — деб сўради у.

Аёлнинг исми Зуҳра эди. У 46 ёшда бўлиб, яқин атрофдаги уйлардан бирида яшар, тикувчилик қилиб кун кўрарди. Турмуш ўртоғидан анча йил олдин айрилган, фарзандлари эса ўз ҳаёти билан банд эди.

Зуҳра сумкасини четга қўйиб, қарияни аста ўрнидан турғизди. Унинг аҳволи яхши эмаслигини сезгач, такси чақирди ва шифокорга олиб борди.

Текширувлардан кейин Абдураҳмон отага бир муддат дам олиш, дори-дармонларни вақтида қабул қилиш ва ёлғиз қолмаслик тавсия этилди.

Зуҳра уни уйигача кузатиб қўйди.

— Қизим, сенга қандай раҳмат айтишни ҳам билмайман, — деди ота.

— Раҳматнинг кераги йўқ, отахон. Сиз ҳам бировнинг отасисиз. Бугун мен ёрдам бердим, эртага кимдир менга ёрдам берар, — деди аёл жилмайиб.

У бу гапларни айтиб, ўз йўлига кетди.

Аммо шу кундан бошлаб Абдураҳмон отанинг ҳаётида янги бир инсон пайдо бўлганди.

Пул сўрамайдиган меҳр

Дастлаб Зуҳра фақат ҳол сўраш учун келиб турарди. Кейинчалик у қариянинг дори-дармонларини текшириб, овқатланишини назорат қилишга ёрдам бера бошлади.

Баъзан бозордан қайтганда унга иссиқ овқат олиб кирар, баъзан эса бир пиёла чой устида суҳбатлашиб ўтирарди.

Абдураҳмон ота кўп гапирмасди. Аммо Зуҳра уни шоширмас, саволларга кўмиб ташламас, гапиргиси келмаса, жим ўтиришини ҳам тушунарди.

Бир куни ота ундан сўради:

— Қизим, сен ҳар куни келиб, менга қарашга мажбур эмассан. Нима учун шунча овора бўляпсан?

Зуҳра бироз ўйланиб жавоб берди:

— Отахон, одамнинг ёши ўтганда фақат овқат ёки дори керак бўлмайди. Баъзан унинг ёнида биров ўтириши, гапини эшитиши ҳам керак. Сизга ёрдам бериш қўлимдан келса, нега қилмаслигим керак?

Бу сўзлар Абдураҳмон отанинг юрагига тегди.

У бутун умри давомида одамларнинг ундан нима олишини яхши биларди. Кимдир пул сўрар, кимдир иш сўрар, яна кимдир таниш-билишликдан фойдаланишга уринарди.

Зуҳра эса ҳеч нарса сўрамасди.

Ота бир неча бор унга пул таклиф қилди. Аёл эса фақат зарур харажатлар учун керак бўлган маблағни қабул қилар, қолганини қайтариб берарди.

— Мен сизга ёрдам беряпман, қарзга ботириш учун эмас, — дерди у.

Абдураҳмон ота йиллар давомида пул билан сотиб олиб бўлмайдиган нарсани энди тушуна бошлади.

Унинг уйида бойлик кўп эди, аммо меҳр кам эди. Зуҳра эса бой эмасди, лекин унда бошқаларга бериш учун вақт, сабр ва самимият бор эди.

Фарзандлар отасининг бойлигини муҳокама қила бошлади

Орадан икки йил ўтди. Абдураҳмон отанинг соғлиғи янада заифлашди. Унинг узоқ масофага юриши қийинлашди, баъзи кунлари ҳатто ётоғидан туриш учун ҳам ёрдам керак бўларди.

Бу хабарни эшитган фарзандлари бир неча ойдан бери биринчи марта учовлашиб отасининг уйига келишди.

Дастлаб улар отасининг аҳволидан хавотир олаётгандек кўринишди. Аммо дастурхон атрофидаги суҳбат тезда бошқа мавзуга бурилди.

— Дада, компаниянинг ишларини ким бошқаради? — деб сўради катта ўғли Беҳзод.

— Бу ҳақда кейин гаплашамиз, болам, — деди ота.

— Кейин деганингиз билан вақт ўтяпти. Ҳужжатларни тартибга солиб қўйиш керак. Ҳамма нарса аниқ бўлгани яхши, — деди Жавлон.

Қизи Малика ҳам суҳбатга қўшилди:

— Дада, биз сизнинг манфаатингизни ўйлаяпмиз. Мол-мулк масаласида тушунмовчилик бўлмасин.

Абдураҳмон ота фарзандларига узоқ тикилиб қолди.

У улардан бойлигини сўрашларини кутмаганди, деб бўлмайди. Ахир пул ва мерос масаласи бир куни кун тартибига чиқиши табиий эди. Аммо унинг кўнглини оғритган нарса бошқа эди: ҳеч бири отасидан бу кунларда нимадан қийналаётгани, нимадан қўрқаётгани ёки нимани орзу қилаётганини сўрамади.

У секингина савол берди:

— Болаларим, мен сизлардан бир нарсани сўрасам. Охирги марта қачон бирортангиз мен билан шунчаки ўтириб, бир пиёла чой ичгансиз? Ҳеч қандай ишни муҳокама қилмасдан, ҳеч нарса сўрамасдан?

Хонага сукунат чўкди.

Ҳеч ким жавоб бера олмади.

Бироздан кейин Беҳзод гапни бошқа ёққа бурди:

— Дада, сиз чарчагансиз. Бу ҳақда кейин гаплашармиз.

Улар кетишди. Абдураҳмон ота эса кечгача дераза олдида ўтириб, кўчага қаради.

Ўша куни у бир қарорга келди.

Васиятнома тайёрланган кун

Абдураҳмон ота эртаси куни адвокатини чақирди. У узоқ йиллардан бери ишончли деб билган ҳуқуқшунос билан мол-мулки, компания улушлари ва мерос масалаларини муҳокама қилди.

Адвокат унга васиятномани қонун талабларига мувофиқ расмийлаштириш мумкинлигини тушунтирди.

— Абдураҳмон ака, қарорингиз жиддий. Фарзандларингизга ҳам бу ҳақда ўйлаб кўриш учун вақт бермоқчимисиз? — деб сўради у.

— Мен бу ҳақда анча ўйладим, — деди ота. — Мен уларни яхши кўраман. Аммо бутун умримда уларга фақат бериш билан банд бўлдим. Энди эса ким менга чин дилдан меҳр берганини ҳам ҳисобга олишим керак.

У мол-мулкининг катта қисмини Зуҳрага қолдиришга қарор қилди. Шу билан бирга, васиятномада унинг сабабларини ҳам алоҳида баён этди. Қолган маблағнинг бир қисмини эса ёлғиз ва ёрдамга муҳтож кексаларга кўмаклашадиган хайрия лойиҳасига йўналтиришни белгилади.

Адвокат барча ҳужжатларни расмийлаштирди.

Зуҳра эса бу қарордан бехабар эди.

У ҳар куни қандай келган бўлса, шундай келар, отага овқат тайёрлаб, дориларини бериб, унинг гапларини тингларди.

Бир куни Абдураҳмон ота ундан сўради:

— Зуҳра, сенингча, одам фарзандларига нимани қолдириши керак?

Аёл бироз ўйлаб жавоб берди:

— Агар имкони бўлса, яхши тарбия, ҳалол ном ва бир-бирига меҳр қолдирсин. Мол-мулк ҳам керак, албатта. Лекин меҳр бўлмаса, катта бойлик ҳам одамларни бир-биридан узоқлаштириши мумкин.

Ота бошини қимирлатди.

— Сен менга кўп нарсани ўргатдинг, қизим.

Зуҳра бу гапнинг маъносини тўлиқ тушунмади. У Абдураҳмон отанинг қўлини ушлаб, жилмайди.

Миллионернинг сўнгги васияти

Орадан бир неча ой ўтиб, Абдураҳмон ота оламдан кўз юмди.

Унинг вафоти ҳақидаги хабарни эшитган фарзандлари зудлик билан етиб келишди. Дафн маросимидан кейин улар адвокат билан учрашишди. Ҳар бири отасининг мол-мулки қандай тақсимланишини билишни истарди.

Адвокат уларни хонага таклиф қилиб, васиятнома ҳақида маълумот берди.

Ҳужжат ўқила бошлаганида, дастлаб ҳамма хотиржам эди. Аммо отанинг асосий мол-мулки Зуҳрага қолдирилгани маълум бўлгач, хонадаги муҳит бир зумда ўзгарди.

— Бу қандай адолатсизлик?! — деб бақирди Беҳзод. — Биз унинг фарзандларимиз!

— Бу аёл отамизнинг бошига нима солди? — деди Жавлон.

Малика эса кўзларига ёш олганча адвокатдан сўради:

— Дадам ҳақиқатан ҳам ўз ихтиёри билан шу қарорни қабул қилганми?

— Васиятнома қонун талабларига мувофиқ расмийлаштирилган. Ҳужжатда отангизнинг қарори ва унинг сабаблари ҳам кўрсатилган, — деди адвокат.

У васиятноманинг охирги қисмини ўқишга киришди.

Абдураҳмон ота бу сўзларни ҳужжатга ўз қўли билан киритганди:

«Азиз фарзандларим!

Мен сизларни ҳеч қачон ёмон кўрмаганман. Сизлар менинг ҳаётимдаги энг катта бойлигим бўлишингизни истаганман. Шунинг учун бутун умримни меҳнат билан ўтказдим, сизларга уй-жой, таълим ва имкониятлар яратиб беришга ҳаракат қилдим.

Аммо йиллар ўтиб, бир нарсани тушундим: инсон фарзандларига қанча мол-мулк қолдирмасин, бу унинг қалбидаги бўшлиқни тўлдирмайди.

Мен касал бўлганимда, кўпчилик менинг бойлигим ҳақида ўйлади. Зуҳра эса менинг оғриғимни сўради. Мен ёлғиз қолганимда, у ёнимда ўтирди. Менинг пулим борлигини билса ҳам, ундан фойдаланишга уринмади.

У менинг қариндошим эмас. Аммо баъзи кунлари ўзимни унинг ёнида ўз фарзандларим ёнидагидан ҳам камроқ ёлғиз ҳис қилдим.

Мен бу қарорни сизлардан ўч олиш учун қабул қилмадим. Мен сизларнинг меросингизни тортиб олишни ҳам истамадим. Мен фақат ҳаётимнинг охирги йилларида менга берилган меҳрни қадрлашни истадим.

Агар сизлар мендан хафа бўлсангиз, буни тушунаман. Аммо бир нарсани унутманг: менга бойлигим керак бўлгани учун эмас, инсонлигим учун ғамхўрлик қилган одамни танладим.

Сизларга қолдирган энг катта меросим — бу хатим бўлсин. Ундаги гапларимни бир кун келиб тушунишингизга умид қиламан».

Адвокат ўқишни тугатди.

Хонада ҳеч ким гапирмасди.

Беҳзод бошини эгди. Жавлоннинг юзи қизариб кетган, Малика эса кўз ёшларини тўхтата олмаётганди.

Улар оталарининг бойлигини ким олишини ўйлашганди. Аммо унинг ҳаётлигида нимани ҳис қилгани ҳақида ўйлашмаганди.

Зуҳра бойликни қабул қилдими?

Васиятнома ўқилганидан кейин Зуҳранинг ҳаёти бир зумда ўзгариши мумкин эди. Энди у катта уй, компания улушлари ва миллионлаб маблағ эгасига айланиши мумкин эди.

Аммо Зуҳра бу хабарни эшитгач, узоқ вақт жим қолди.

— Мен Абдураҳмон отанинг олдига унинг бойлиги учун бормаганман, — деди у адвокатга. — У менга ишонганини ҳурмат қиламан. Лекин бу пуллар билан нима қилишим кераклигини яхшилаб ўйлаб кўришим лозим.

У васиятномани қонун доирасида бажаришга рози бўлди. Бироқ бойликнинг бир қисмини ёлғиз кексаларга ёрдам бериш, уларни парваришлаш ва қариндошлар эътиборидан четда қолган инсонларни қўллаб-қувватлаш учун ажратишни таклиф қилди.

Абдураҳмон отанинг фарзандлари дастлаб бу қарорга ишонишмади. Улар Зуҳранинг ниятини тушуниш учун вақт сарфлашди. Орадан бир неча ҳафта ўтгач, Малика Зуҳранинг олдига ўзи борди.

— Мен сиздан бир нарсани сўрамоқчиман, — деди у. — Дадамнинг олдига биринчи марта борганингизда, унинг кимлигини билармидингиз?

— Йўқ, — деди Зуҳра. — Мен фақат ёрдамга муҳтож бир отахонни кўргандим.

Малика кўзларини ерга тикди.

— Биз эса унинг кимлигини билардик... Лекин баъзан унинг ёлғизлигини кўрмадик.

Зуҳра жавоб бермади. У Маликага чой қуйиб узатди.

Ўша куни улар узоқ суҳбатлашишди. Илк бор мерос, компания ёки пул ҳақида эмас, Абдураҳмон ота ҳақида гапиришди. Унинг болалиги, орзулари, ёшлигида қандай меҳнат қилгани ва фарзандларини қанчалик яхши кўргани ҳақида.

Малика отаси ҳақида ўзи билмаган кўп нарсаларни эшитди.

Уйга қайтаётганда эса бир нарсани англади: отасига тегишли энг қимматли хотиралар ҳеч қандай васиятномада ёзилмаганди.

Бойликдан ҳам қимматроқ мерос

Бир йилдан кейин Абдураҳмон ота яшаган уйнинг бир қисми кексаларга ёрдам кўрсатиш марказига айлантирилди. Бу ерга ёлғиз яшайдиган, парваришга муҳтож инсонлар келиб, шифокор маслаҳатини олиши, иссиқ овқат ейиши ва суҳбатлашиши мумкин эди.

Зуҳра марказ ишларини ташкил этишга ёрдам берди. Абдураҳмон отанинг фарзандлари ҳам аста-секин бу ишга қўшилишди. Улар оталаридан қолган бойликнинг ўзигагина эмас, унинг ҳаётидан чиқариш керак бўлган сабоққа ҳам бошқача қарай бошлашди.

Беҳзод ҳар ҳафта онаси ва яқинларини йўқлайдиган бўлди. Жавлон ёлғиз кексаларга ёрдам бериш лойиҳасига маблағ ажратди. Малика эса чет элдан келган ҳар сафар отасининг қабрини зиёрат қилиб, узоқ ўтирарди.

У энди бир нарсани яхши тушунарди: инсонни тириклигида йўқлаш билан унинг қабрига гул қўйиш ўртасида жуда катта фарқ бор.

Абдураҳмон ота миллионер эди. Унинг бойлиги катта, уйлари ҳашаматли, бизнеси муваффақиятли бўлган. Аммо умрининг охирида у ўзининг энг муҳим хулосасини чиқарди: инсоннинг ҳақиқий қадри унинг қанча пули борлиги билан эмас, атрофидагиларга қандай муносабатда бўлиши билан ўлчанади.

Унинг бойлигини бегона аёлга қолдириши оиласи учун оғир сабоқ бўлди. Аммо бу ҳикоянинг энг муҳим нуқтаси мерос кимга қолганида эмас.

Энг ачинарлиси — баъзан инсонлар ота-онасининг мол-мулкини тақсимлашга шошилади, аммо уларнинг меҳри, вақти ва дуосини олиш учун кечикиб қолади.

Ота-онангиз ҳали ҳаёт бўлса, уларнинг қўнғироғини кейинга қолдирманг. Бориб ҳолидан хабар олинг, бир пиёла чой устида суҳбатлашинг. Улар сиздан катта бойлик ёки қимматбаҳо совға кутмаётгандир.

Балки уларга керак бўлган энг катта нарса — сиз ажратадиган бир соат вақтдир.

Изоҳ: ушбу ҳикоя бадиий тўқима асосида ёзилган. Ундаги қаҳрамонлар ва воқеалар ҳақиқий шахслар ёки аниқ бир воқеага асосланмаган.