Бўлажак куёвлар диққатига: 5 дақиқада гиёҳвандликни фош этувчи тестлар қандай ишлайди?

Сўнгги кунларда ижтимоий тармоқларда наманганлик ёш стартапчилар томонидан атиги 5 дақиқада 70 турдаги наркотик моддани истеъмол қилганликни аниқлаб берувчи инновацион ускуна яратилгани ҳақидаги хабарлар катта шов-шувга сабаб бўлди. Бундай янгилик айниқса тўй олдидан куёвларни тиббий кўрикдан ўтказиш ниятида бўлган қайнона-қайноталар ҳамда йўл ҳаракати хавфсизлиги ходимлари орасида қизғин муҳокама қилинмоқда.

Инсон танасида тақиқланган психотроп ва гиёҳвандлик воситалари мавжудлигини аниқлаш тиббиёт ва амалиётда аслида қандай йўлга қўйилган? Қуйида замонавий тест тизимлари ва ускуналарнинг ишлаш принципи батафсил келтирилади.

Тезкор ва профессионал назорат: Замонавий ускуналар турлари

Бугунги кунда гиёҳванд моддаларни назорат қилишда қўлланиладиган асосий қурилмалар 3 та йирик гуруҳга бўлинади:

• Мобил рақамли анализаторлар (ЙҲХХ ва корхоналар учун):

  • Йўл-патруль хизмати (ГАИ), божхона ва йирик ташкилотларда ходимларни текшириш учун Dräger DrugTest 5000 ёки Abbott SoToxa каби портатив рақамли мосламалар ишлатилади;

  • Махсус тампон орқали инсоннинг оғиз суюқлиги (сўлаги) олинади ва кассетага қўйилиб анализаторга жойланади;

  • Ускуна 5–10 дақиқа ичида 6 дан 8 тагача асосий хавфли гуруҳларни (марихуана, кокаин, амфетамин, опиатлар, метамфетамин ва бошқалар) аниқлаб, натижани расмий чек кўринишида чоп этади;

  • Мазкур усул шахснинг сўнгги 24–48 соат ичида модда истеъмол қилган-қилмаганини аниқ кўрсатиб беради.

• Экспресс-тест кассеталари (Уй ва оила шароити учун):

  • Электрон қурилма талаб қилмайдиган ва дорихоналардан харид қилиш мумкин бўлган оддий чизиқли мультипанеллар кенг қўлланилади;

  • Сийдик таҳлили орқали бир вақтнинг ўзида 3, 5, 10 ёки 13 турдаги моддаларни аниқлаш мумкин. Ушбу биологик суюқликда наркотик метаболитлари модда турига қараб 2 кундан 2 ҳафтагача сақланади;

  • Сўлак орқали ишлайдиган экспресс-полоскалар ҳам мавжуд бўлиб, улар бир неча дақиқада рангли чизиқлар воситасида натижани кўрсатади;

  • Ўзбекистонда ҳам 18 турдаги моддани бир вақтда аниқлай оладиган маҳаллий экспресс-тестлар яратилган бўлиб, айни дамда клиник синовлардан ўтказилмоқда.

• Лаборатория ускуналари (Юқори аниқлик ва юридик куч):

  • Агар экспресс-тест натижалари шубҳа уйғотса, суд ва қонун олдида юридик кучга эга якуний хулосани фақат ихтисослашган лабораториялар беради;

  • Бунда ГХ-МС (Газ хроматографияси - масс-спектрометрия) юқори технологик аппаратлари қўлланилади;

  • Лабораториялар қон ва сийдикдан ташқари соч толаси ва тирноқ намуналарини ҳам таҳлил қила олади. Энг қизиғи, соч таҳлили орқали шахс охирги 3 ой (90 кун) ичида гиёҳванд модда истеъмол қилган-қилмаганини 100 фоизлик аниқликда исботлаб бериш имконияти мавжуд.

Шубҳа туғилганда нима қилиш керак?

Агар тезкор ва шахсий текширув зарур бўлса, дорихоналарда сотиладиган мультипанелли экспресс-тестлардан фойдаланиш энг қулай ва арзон йўл ҳисобланади. Бироқ низоли ҳолатларда расмий ва қатъий тиббий хулоса олиш учун наркологик диспансерларга ёки ихтисослашган давлат лабораторияларига мурожаат қилиш тавсия этилади.