Дўстининг сирини ошкор қилган йигит йиллар ўтиб ўз хатосининг оқибатига дуч келди

Инсон баъзан бир оғиз сўзи билан бир умрлик дўстликка нуқта қўйиши мумкин. Энг ёмони, у айтган гапининг оғирлигини ўша заҳоти англамайди. Чунки ишончни йўқотиш бир лаҳзалик иш, уни қайта тиклаш эса баъзан бутун бир умрга ҳам етмайди.

Бу воқеа икки ёшликдан бирга улғайган, бир-бирининг қувончи ва ташвишини баҳам кўрган икки дўст ҳақида.

Бир дастурхон атрофида улғайган икки дўст

Жасур ва Акмал бир маҳаллада катта бўлишганди. Улар мактабда бир синфда ўқишди, бирга футбол ўйнашди, ёзги таътилларда ариқ бўйида кун ўтказишди. Қайси бири қийин аҳволга тушса, иккинчиси ёрдамга шошиларди.

Уларнинг дўстлигига ҳавас қилмаган одам йўқ эди.

Жасур сергап, ҳазилкаш ва давраларнинг кўрки эди. Акмал эса камгап, вазмин, ҳар бир ишни ўйлаб қиладиган йигит бўлиб улғайди. Хулқлари турлича бўлса-да, бир-бирини яхши тушунишарди.

Бир куни Акмал Жасурни уйига чақирди. Унинг кайфияти йўқ, кўзларида эса қандайдир хавотир бор эди.

— Сенга бир гап айтмоқчиман, лекин буни ҳеч ким билмаслиги керак, — деди у.

Жасур дўстининг елкасига қўлини қўйди.

— Мен сенинг дўстингман-ку. Айтган гапинг ўзимизда қолади.

Акмал бироз жим турди. Кейин оиласидаги муаммолар, отасининг ишидаги қийинчиликлар ва қарздорлик сабабли уйларини сотишга мажбур бўлишлари мумкинлигини айтди. Бу ҳақда ҳали ҳатто яқин қариндошларига ҳам хабар беришмаганди.

— Бу гапни ҳозирча ҳеч кимга айтма. Онам ҳам одамларнинг гап-сўзидан қийналишини истамайман, — деди Акмал.

Жасур унинг гапларини тинглаб, тасалли берди.

— Хавотир олма, ҳаммаси яхши бўлади. Бу сирни ҳеч ким билмайди.

Акмал дўстига ишонди. Унинг кўнгли бироз хотиржам бўлди.

Аммо у билмасдики, баъзан инсоннинг энг катта хатоси айнан ишонган одамидан бошланади.

Бир оғиз гап бутун дўстликни барбод қилди

Орадан бир неча кун ўтди. Жасур танишлари билан бир даврада ўтирганида гап оилавий муаммоларга бориб тақалди. Кимдир қарздорлик ҳақида гапирди, яна биров танишининг уйини сотиб юборганини айтди.

Шунда Жасур кулиб:

— Бизнинг Акмал ҳам тез орада уйсиз қолиши мумкин. Отасининг қарзлари кўпайиб кетибди, уйларини сотишаркан, — деб юборди.

Даврадаги йигитлардан бири ҳайратланиб сўради:

— Ростданми? Буни қаердан билдинг?

— Ўзи айтди. Лекин ҳозирча ҳеч кимга айтмаслигимни тайинлаганди, — деди Жасур яна кулиб.

У бу гапни жиддий қабул қилмади. Назарича, бу шунчаки танишлар даврасида айтилган оддий маълумот эди. Ҳатто бироздан кейин бошқа мавзуга ўтиб кетди.

Аммо сирнинг қанчалик тез тарқалишини у ҳисобга олмаганди.

Эртаси куни бу гап маҳаллага етиб борди. Кимдир Акмалнинг оиласига ачиниб гапирди, бошқалар эса уларнинг аҳволини муҳокама қила бошлади. Охири бу гап Акмалнинг онасига ҳам етиб борди.

Онаси ўғлидан бу хабарнинг рост-ёлғонини сўраганида, Акмалнинг юзи қизариб кетди. У бу сирни фақат битта одамга айтганини яхши биларди.

Кечқурун Жасур билан учрашди.

— Мен сенга ҳеч кимга айтма, деб топширган гапимни бошқаларга айтдингми? — деди у дўстига тикилиб.

Жасур аввал ўзини оқлашга уринди.

— Э, дўстим, шунчаки гап орасида айтиб юбордим. Бунинг нимаси бор? Барибир одамлар бир кун билишарди-ку.

Акмал унинг кўзларига тикилди.

— Мен сенга муаммомни ҳал қилиб бер деб айтмадим. Фақат сиримни сақлашингни сўрадим. Мен сенга ишонгандим.

Жасур эса ҳали ҳам бу ишнинг оғирлигини тушунмаганди.

— Бунча хафа бўлма. Ахир дўстмиз-ку!

Акмал оғир хўрсинди.

— Дўстлик фақат бирга кулиш эмас. Дўстлик — бошқаларга айта олмайдиган гапингни ишониб топшириш ҳамдир.

Шу куни уларнинг йўллари айрилди.

Йиллар ўтди, аммо бир хатонинг изи қолди

Вақт ўтиб, ҳар иккиси ўз йўлидан кетди.

Акмал оиласи билан бошқа туманга кўчиб ўтди. Оғир кунларни бошидан кечирди, турли ишларда меҳнат қилди, отасига ёрдам берди. Кейинчалик кичик бизнесини йўлга қўйди. Секин-аста оиласининг аҳволи яхшиланди.

Жасур эса аввалгидек ҳазилкаш ва давраларнинг кўрки бўлиб қолди. У кўп таниш орттирди, лекин яқин дўстлари камайиб борди. Чунки одамлар унинг олдида бемалол гапиришдан эҳтиёт бўлишарди. Кимдир унга бирор сирини айтса, кейин бу гап бошқа давраларда пайдо бўлишидан хавотирланарди.

Жасур эса буни ўзининг очиқкўнгиллиги ва ҳазилкашлигига йўярди.

Орадан ўн йилдан ортиқ вақт ўтди.

Бир куни Жасурнинг ҳаётида ҳам оғир синов пайдо бўлди. У шериги билан бирга очган бизнеси муваффақиятсизликка учради. Қарзлари кўпайди, оиласида ҳам келишмовчиликлар бошланди. Энг оғири, у яқинларига айтишга уяладиган бир хатога йўл қўйганди.

Жасур бу ҳақда ҳеч кимга гапирмасликка қарор қилди.

Бироқ кўнглидагини кимгадир айтиб, енгиллашгиси келарди. У кўп йиллардан бери кўрмаган таниши Акмални эслади. Унинг тадбиркор бўлиб кетганини эшитганди.

Узоқ ўйланиб, телефон қилди.

— Ассалому алайкум, Акмал. Мени танидингми?

Телефоннинг нариги томонида бироз сукут чўкди.

— Ваалайкум ассалом. Танидим, Жасур.

Улар қисқача ҳол-аҳвол сўрашди. Жасур ўзининг оғир аҳволини яширмади. Қарзлари, ишидаги муаммолар ва оиласи олдидаги масъулияти ҳақида гапирди.

— Сен билан кўришиб, бироз маслаҳатлашмоқчи эдим. Бу гапларни ҳеч ким билмаслигини истайман, — деди у.

Акмал унинг гапини бўлмади.

— Яхши, эртага учрашамиз, — деди холос.

Жасур кутмаган жавоб

Эртаси куни улар шаҳар четидаги кичик қаҳвахонада учрашишди. Жасур Акмални кўриб, бироз хижолат тортди. У дўстининг йиллар давомидаги сукутини энди тушунаётгандек эди.

Акмал аввал унинг аҳволини сўради, кейин маслаҳатлар берди. Ҳатто вазиятдан чиқиш учун бир неча йўлни ҳам тушунтирди.

Жасур бироз енгил тортди.

— Акмал, сендан яна бир нарса сўрамоқчиман. Бу гапларимизни ҳеч кимга айтма. Менга ҳозир одамларнинг гапи керак эмас, — деди у.

Акмал қаҳвасидан бир ҳўплади-да, хотиржам жавоб берди:

— Хавотир олма. Мен сенинг сирингни ҳеч кимга айтмайман.

Жасур унинг бу гапидан хурсанд бўлди. Аммо Акмал бироздан кейин қўшимча қилди:

— Чунки мен бир вақтлар сир сақлаш нималигини билмайдиган одамга ишонганман. Ўшанда сенга оиламизнинг энг оғир кунларини айтгандим. Сен эса уни ҳазил қилиб бошқаларга тарқатгандинг.

Жасурнинг юзи ўзгарди.

— Бунинг учун мендан ҳали ҳам хафамисан? — деб сўради у паст овозда.

— Мен сендан ўч олишни истамайман. Ўтмишни ҳам ортга қайтара олмайман. Лекин ўша воқеадан кейин бир нарсани тушундим: инсоннинг ишончини йўқотиш жуда осон, уни қайта қозониш эса ниҳоятда қийин.

Жасур бошини эгди.

— Ўшанда гапимнинг оқибатини тушунмаган эканман. Сенинг оиланг қанчалик оғир аҳволга тушганини ҳам ўйламабман. Мени кечир.

Акмал бир муддат жим қолди.

— Мен сени кечирганман, Жасур. Лекин кечириш аввалги ишончни қайтариш дегани эмас. Мен сенга ёрдам беришим мумкин, аммо энди сенга аввалгидек сиримни айта олмайман.

Бу сўзлар Жасур учун ҳар қандай танбеҳдан оғирроқ эди.

Баъзи хатоларнинг жазоси — йўқотилган ишонч

Учрашувдан кейин Акмал Жасурга амалий ёрдам берди. Унга бир нечта иш имкониятини таклиф қилди, танишлари билан боғлади. Жасур эса ўз хатосини тўғрилашга ва ҳаётини қайта йўлга қўйишга ҳаракат қилди.

Улар яна кўришиб туришди. Аммо аввалгидай эмасди. Энди уларнинг суҳбатларида болаликдаги беғуборлик, ҳеч кимдан яширилмайдиган сирлар ва чексиз ишонч йўқ эди.

Жасур йиллар ўтиб бир ҳақиқатни англади: у ўша куни дўстининг сирини ошкор қилганида, шунчаки бир маълумотни тарқатмаганди. У ўзининг энг яқин инсонига бўлган ишончни синдирганди.

Акмал эса ҳаётдаги энг муҳим сабоқлардан бирини ўрганганди: кечириш инсоннинг қалбини енгиллаштиради, аммо ҳар бир кечирилган одамга яна аввалгидек ишониш шарт эмас.

Хулоса шуки, дўстингиз сизга ишониб айтган сир — шунчаки гап эмас, балки унинг сизга топширган ишончидир. Уни сақлашга кучингиз етмаса, ҳеч бўлмаса бошқаларга тарқатманг. Чунки бир кун келиб сиз ҳам кимгадир ишонишга, кимнингдир суянчиғига муҳтож бўлиб қолишингиз мумкин. Ана ўшанда ўз вақтида бир оғиз гап билан йўқотган ишончингиз қанчалик қиммат бўлганини англайсиз.