“Юрагимни даҳшатга солади, аммо...”: Карл III нега Буюк Британия номидан узр сўрамади?

Буюк Британия монархи қирол Карл III трансатлантик қул савдосида Британия империясининг тутган ўрни учун расман кечирим сўрашдан бош тортди. Антигуа ва Барбудада бўлиб ўтаётган Британия Ҳамдўстлиги саммитида сўзга чиққан монарх, Кариб ҳавзаси давлатлари ва халқаро ҳамжамиятнинг жиддий босимига қарамай, расмий узр билдирмасликни маъқул кўрди.

Шу билан бирга, қирол тарихнинг ушбу қора саҳифалари шахсан уни чуқур қайғуга солишини очиқ тан олиб, ўтмиш хатолари устида тўхтаб қолмасдан, келажакдаги ҳамкорликка эътибор қаратишга чақирди.

«Биз билмаган аждодлардан қолган мерос»: Қиролнинг шов-шувли нутқи

Карл III саммит минбаридан туриб, кўп асрлик оғриқли мавзу бўйича қуйидаги фикрларни билдирди:

• Қалбдаги изтироб: «Тарихнинг бу шармандали саҳифаси юрагимни даҳшатга солади, қалбимни эса энг чуқур қайғу билан тўлдиради. Бироқ тарих бизга ёвузлик сўнгги сўзга эга бўлмаслиги кераклигини, матонат ва жасорат энг мудҳиш адолатсизликни биргаликда енгишга қодир эканини ҳам ўргатади», — деди у;

• Ўтмишни танлаш имконсизлиги: «Биз тарихни танлай олмаймиз. У ўзининг барча мураккабликлари билан биз танимаган аждодларимиз томонидан қолдирилган меросдир. Бу мерос ҳам ютуқларни, ҳам муваффақиятсизликларни, улар амалга оширган яхшилик ва ёмонликларни ўзида бирлаштиради»;

• Қироллик флотининг хизмати: Монарх айнан Британия Қироллик ҳарбий-денгиз флоти (Royal Navy) ўз даврида денгизларда патруллик қилиб, трансатлантик қул савдосига барҳам беришда асосий ва ҳал қилувчи рол ўйнаганини алоҳида эслатиб ўтди.

Лондон ва репарация масаласи: Узр сўраладими?

Ушбу тарихий адолатсизлик оқибатларини қоплаш бўйича баҳслар Британия сиёсий доираларида ҳам турлича кузатилмоқда:

• Бош вазир муносабати: Бундан аввалроқ Буюк Британия Бош вазири Энди Бёрнем давлат номидан расмий узр сўраш эҳтимолини бутунлай инкор этмаган эди;

• Товон пули рад этилди: Шунга қарамай, ҳукумат раҳбари канцелярияси расмий баёнот бериб, Британия қулдорлик даври учун Кариб давлатларига молиявий товон (репарация) тўлаш ёки бу масалани муҳокама қилиш ниятида эмаслигини қатъий таъкидлади.

Қул савдоси мероси ва унга нисбатан муносабат Британия Ҳамдўстлиги мамлакатлари ўртасидаги энг баҳсли дипломатик масалалардан бири бўлиб қолмоқда.