Авиация келажаги: Electra компанияси NASA билан ҳамкорликда янги лайнерни намойиш этди

АҚШнинг Electra авиация стартапи гибрид-электр технологияларига асосланган янги авлод йўловчи самолёти концептини тақдим этди. Ушбу лойиҳа NASA агентлигининг 2050-йилгача фуқаро авиациясининг атроф-муҳитга салбий таъсирини кескин камайтиришга қаратилган ААСEС (Адвансед Аиркрафт Концептс фор Энвиронментал Сустаинабилитй) дастури доирасида амалга оширилмоқда. Янги ишланма нафақат экологик тозалиги, балки ўзига хос конструкцияси билан ҳам соҳа мутахассисларининг эътиборини тортди. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Лойиҳа асосида иккита йирик технологик ечим ётади. Улардан биринчиси — “иккинчи пуфак” (доубле буббле) деб номланган кенг фюзеляжли схемадир. Бундай шакл самолётнинг аэродинамик самарадорлигини ошириш билан бирга, унинг ички ҳажмини сезиларли даражада кенгайтириш имконини беради. Ташқи ўлчамлари бўйича оддий тор фюзеляжли лайнерларга тенг бўлса-да, унинг ичида иккита йўлакли кенг салон жойлашади. Бу йўловчиларнинг самолётга чиқиш ва тушиш жараёнини тезлаштириб, парвоз давомида юқори қулайликни таъминлайди.

Янги бошқарув тизими ва энергия тежамкорлиги

Иккинчи муҳим технология — чегаравий қатламни бошқариш (Боундарй Лаер Ингестион — БЛИ) тизимидир. ixbt.com маълумотига кўра, қанотлар остидаги иккита анъанавий турбовентиляторли двигател нафақат тортиш кучини яратади, балки қуйруқ қисмидаги қўшимча электр вентиляторларини энергия билан таъминлайди. Ушбу вентиляторлар фюзеляж атрофидаги секинлашган ҳаво оқимини “илаб олиб”, уни қўшимча тезлаштиради ва умумий аэродинамик қаршиликни камайтиради.

Electra ҳисоб-китобларига кўра, БЛИ технологиясини қўллаш йўлғиз ўзи ёқилғи сарфини қўшимча 17 фоизга тежаш имконини беради. Бу 2050-йилга қадар соҳада кутилаётган умумий самарадорлик кўрсаткичларига қўшимча бонус бўлади. Шуни таъкидлаш жоизки, мазкур лайнер мавжуд аэропортлар инфратузилмасига тўлиқ мос келади ва оддий авиация керосини ёки барқарор авиация ёқилғиси (САФ) билан ишлашга мўлжалланган.

Компания концепт билан бирга 11 та техник ҳужжатлар пакетини ҳам эълон қилди. Унда мураккаб математик моделлар ва ҳисоб-китоблар келтирилган. Шунингдек, NASA Авиарй очиқ платформаси асосида электрлаштирилган учиш аппаратларини лойиҳалаш учун махсус дастурий восита ҳам тақдим этилди. Бу келажакда бошқа муҳандислар учун ҳам янги турдаги самолётларни яратишда пойдевор бўлиши кутилмоқда.

Лойиҳа устида улкан консорциум иш олиб бормоқда. Ҳамкорлар сафида қуйидаги нуфузли ташкилотлар бор:

• Американ Аирлинес авиаширкати;
• Ҳонейвелл Аэроспасе ва Lockheed Martin Скунк Воркс;
• Ҳинетикс компанияси;
• МIT (Массачусетс технология институти) ва Мичиган университети.

Бундай нуфузли жамоанинг бирлашиши лойиҳанинг нафақат қоғоздаги концепт, балки яқин келажакда реал осмонга кўтариладиган технология эканидан далолат беради.