Олимлар инсон ДНКсида йўқолиб кетган номаълум тур изини топди

Халқаро тадқиқотчилар гуруҳи замонавий инсон геномидан илгари фанга номаълум бўлган қадимги ҳоминин турига тегишли генетик изларни аниқлади. Ссиенсе журналида эълон қилинган илмий ишда таъкидланишича, бу кашфиётга тошқолдан олинган ДНК намуналарига эҳтиёж сезмайдиган янги ТРАСE алгоритми ёрдамида эришилди. Ушбу ёндашув инсоният эволюцияси тарихи минг йиллар давомида бир неча бор турли турлар ўзаро қўшилиб кетган мураккаб жараён бўлганини кўрсатмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳозирги вақтда палеогенетиканинг асосий муаммоси қадимий намуналар тақчиллигидан иборат. Иссиқ иқлим шароитида ёки миллион йилдан ортиқ вақт олдин яшаб ўтган организмларнинг ДНКсини сақлаб қолиш имконсиз. Шу сабабли илгари тошқол намуналари топилмаган ҳудудлар ва популяциялар тадқиқотчилар учун ёпиқ бўлиб келган эди. Янги ишлаб чиқилган ТРАСE усули эса замонавий геномларни маълумотлар базасидаги тайёр на намуналар билан солиштирмасдан, балки ҳар бир ДНК фрагментининг юз минглаб йиллар давомидаги ирсийланиш жараёнини кузатувчи эволюцион дарахтлар — аждодлар реомбинацияси графларини тиклайди.

ixbt.com маълумотига кўра, ушбу дастурий алгоритм симуляциялар ёрдамида синовдан ўткатилганда тахминан 90 фоизлик аниқлик кўрсатиб, хато қилиш эҳтимолини 0,25 фоиздан паст даражада сақлаб қолган. Шундан сўнг олимлар уни Африка, Европа, Осиё ва Океания ҳудудларидаги популяцияларни қамраб олган «1000 генома» лойиҳаси маълумотларига татбиқ этишди. Натижада алгоритм аввалдан маълум бўлган неандертал ва денисов одами генларини аниқлаш билан бирга, ҳеч қайси маълум гуруҳга тўғри келмайдиган мутлақо янги «арвоҳ» аралашмани ҳам топди.

Номаълум популяция сирлари

Аниқланишича, мазкур сирли генетик қисм Ер юзидаги барча инсонлар — ҳам африкаликлар, ҳам бошқа қитъа вакилларининг геномида 0,5 фоиздан 1,1 фоизгача миқдорда мавжуд. Ушбу фрагментларнинг неандертал ДНКларига қараганда қисқароқ экани ҳодисанинг анча қадимийлигидан далолат беради. Статистик таҳлиллар мазкур гуруҳ аждодларининг замонавий инсонлардан тахминан 830 минг йил муқаддам ажралиб чиққанини, уларнинг ўзаро қўшилиш жараёни эса инсоният Африкадан чиқишидан олдин содир бўлганини кўрсатди.

Тадқиқот генетик ландшафт бўйича ҳам муҳим хулосаларни тақдим этди. ТРАСE харитасига кўра, қадимий ДНК инсон геномининг 70 фоиздан ортиғини қоплайди. Қизиғи шундаки, илгари неандертал ва денисов генларидан тозаланган деб ҳисобланган «генетик чўлларда» ҳам ушбу «арвоҳ» излар топилган. Масалан, нутқ жараёни билан боғлиқ FOXP2 гени жойлашган 7-хромосомада мазкур аралашма частотаси 13,3 фоизга етади. Бу эса табиий танланиш ҳар қандай қадимги генларга қарши эмас, балки фақатгина зарарли генетик юк олиб юрган муайян линияларга қарши ишлаганини англатади.

Суҳбатдошлар орқали ўтган ультра-қадимий ирсият

Тадқиқотнинг яна бир қатлами Океания аҳолиси — Папуа – Янги Гвинея, Вануату ва Санта-Круз ороллари фуқаролари геномида аниқланди. ТРАСE бу ерда денисовчилар ДНКси ичига жойлашган ва ўта чуқур фарқланишни кўрсатувчи сегментларни ажратиб кўрсатди. Мутахассислар буни «ультра-қадимий» интрогресия, яни денисовчиларнинг ўзлари ҳам ундан ҳам қадимийроқ популяция билан қўшилиб кетгани ва кейинчалик бу генларни замонавий одамларга узатгани сифатида изоҳламоқда.

Мазкур линиянинг ажралиш вақти тахминан 1,77 миллион йил олдинга тўғри келиб, олимлар бу борада Ҳомо эректус турини энг муносиб номзод деб топмоқда. Ҳозирча бунинг учун тўғридан-тўғри моддий далиллар йўқ, бироқ янги ҳисоблаш усули тошқилларнинг сақланиб қолганига боғлиқ бўлмаган ҳолда илк бор аниқ миқдорий баҳони тақдим этмоқда. ЭҲМ ва алгоритмларга асосланган геном археологияси келгусида миллион йиллик тарих сирларини очишда ягона йўлга айланмоқда.