Канадада термоядровий инқилоб: ЛM26 реактори плазмани 8 миллион даражагача қиздирди

Канаданинг Генерал Фусион компанияси ўзининг Лавсон Мачине 26 (ЛM26) қурилмасида ўтказилган синовлар давомида муҳим технологик натижага эришганини эълон қилди. Тадқиқотчилар механик сиқиш усули ёрдамида электрон плазма ҳароратини уч баравардан кўпроққа оширишга муваффақ бўлишди. Бу ютуқ инсониятни бошқариладиган термоядровий синтез орқали чексиз ва тоза энергия олиш мақсадига яна бир қадам яқинлаштиради. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Компания маълумотларига кўра, тажриба давомида плазма ҳарорати тахминан 0,72 кеВ кўрсаткичига етган, бу эса Цельсий шкаласи бўйича қарийб 8,4 миллион даражани ташкил этади. Бу натижа ЛM26 қурилмаси учун катта сакраш ҳисобланади. Мазкур қурилма Магнетизед Target Фусион (МТФ) деб аталувчи ёндашувни намойиш этиш учун яратилган бўлиб, у анъанавий термоядровий схемалардан тубдан фарқ қилиши билан ажралиб туради.

МТФ технологиясининг ўзига хослиги

Одатда термоядровий синтез учун улкан магнит майдонлари (токамаклар) ёки кучли лазер қурилмалари (Натионал Игнитион Фасилитй каби) қўлланилади. Бироқ Генерал Фусион муҳандислари бошқача йўлдан боришмоқда: улар плазмани суюқ литийдан иборат қобиқ ёрдамида механик равишда сиқишади. Бу усул техник жиҳатдан анча мураккаб бўлса-да, келажакда ихчамроқ ва арзонроқ реакторлар яратиш имконини бериши кутилмоқда.

Эксперимент давомида нафақат ҳарорат кўтарилиши, балки плазма зичлигининг ўн баробар ортиши ҳам қайд этилди. Шунингдек, полоидал магнит майдони кучланганлиги ҳам сезиларли даражада ўсган. Тадқиқотчиларнинг таъкидлашича, сиқиш жараёни барқарор кечган ва плазманинг литий қобиғи билан ифлосланиши минимал даражада сақланган. Бу бундай турдаги қурилмалар учун ўта муҳим кўрсаткичдир, чунки бегона моддалар реакцияни сўндириши мумкин.

Плазма ҳарорати бир вақтнинг ўзида бир нечта усуллар, жумладан, Тоmsон сочилиш усули ва экстремал ультрабинафша нурланиш таҳлили орқали ўлчанди. Қўшимча равишда, сиқилиш вақтида нейтронлар оқимининг кўпайиши кузатилди, бу эса қурилма ичида айрим термоядровий реакциялар содир бўлаётганидан далолат бериши мумкин.

Келажакдаги режалар ва муаммолар

Шуни таъкидлаш керакки, Генерал Фусион ҳозирча ижобий энергетик балансга эришгани йўқ. Яни, тажрибани ўтказиш учун сарфланган энергия миқдори ундан олинган энергиядан кўпроқдир. Шунингдек, ушбу натижалар ҳали тўлиқ мустақил илмий экспертизадан ўтмаган ва ҳозирда тақриз босқичида турибди.

Лойиҳа жамоаси кейинги босқичда плазма ҳароратини 1 кеВ (тахминан 10 миллион даража), сўнгра эса 10 кеВ даражасига етказишни мақсад қилган. Узоқ муддатли истиқболда компания Лоусон мезонига эришишни кўзламоқда. Бу шарт бажарилса, термоядровий синтез барқарор ва энергетик жиҳатдан фойдали бўлади, бу эса дунё энергетика бозорида ҳақиқий инқилобга сабаб бўлиши мумкин.