БМТ огоҳлантиради: Сунъий интеллект ривожи қонунчилик тизимларидан ўзиб кетмоқда

Бирлашган Миллатлар Ташкилоти (БМТ) қошидаги мустақил илмий кенгаш сунъий интеллект (AI) технологияларининг мислсиз суръатлар билан ўсиб бораётгани ва амалдаги тартибга солиш тизимлари ушбу жараёнга улгурмаётгани ҳақида ҳисобот эълон қилди. Экспертларнинг фикрича, сунъий интеллект моделларининг имкониятлари ҳар неча ойда бир неча баробарга ортиб бормоқда, бу эса анъанавий қонунчилик ишлаб чиқиш сиклини самарасиз қилиб қўймоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

БМТнинг янги ташкил этилган халқаро экспертлар органи томонидан тайёрланган ушбу ҳужжат глобал мулоқотнинг биринчи қадами ҳисобланади. Унда таъкидланишича, тартибга солувчи органлар одатда етарли илмий база тўпланганидан сўнггина меъёрий ҳужжатларни ишлаб чиқишга киришадилар. Аммо ҳозирги шароитда технология шу қадар тез ривожланмоқдаки, қонун лойиҳаси тайёр бўлгунга қадар у аллақачон эскириб улгурмоқда.

Ижобий натижалар ва янги хавф-хатарлар

Ҳисоботда сунъий интеллектнинг инсоният учун келтираётган улкан фойдалари ҳам эътироф этилган. Хусусан, AI технологиялари дори-дармон ва вакциналар ишлаб чиқишни тезлаштириш, антибиотикларга чидамлиликни тадқиқ қилиш ҳамда сут бези саратони каби касалликларни эрта ташхислашда инқилобий натижалар кўрсатмоқда. Шунингдек, у озиқ-овқат хавфсизлигини таъминлаш ва фавқулодда вазиятлардан эрта огоҳлантириш тизимларида ҳам муваффақиятли қўлланилмоқда.

Бироқ, ижобий натижалар билан бир қаторда, жиддий хавфлар ҳам ортиб бормоқда. Экспертлар қуйидаги муаммоларга алоҳида эътибор қаратишган:

• Деэпфаке технологиялари орқали одамларнинг розилигисиз порнографик контент яратиш ва тарқатиш;
• Киберҳужумларни кучайтириш ва ишонарли кўринишдаги ёлғон маълумотларни (фейк) оммалаштириш;
• AI тизимларининг автономлиги ошиши натижасида уларнинг хатти-ҳаракатларини назорат қилиш қийинлашиши;
• Маълумотлар марказларининг қурилиши туфайли энергия тизимларига тушаётган оғир юклама.

Глобал тенгсизлик ва келажакдаги чоралар

БМТ экспертлари технологияларнинг бир неча давлат қўлида тўпланиб қолаётганидан хавотирда. Асосий тизимлар АҚШ ва Хитойда ишлаб чиқилмоқда, улардан фойдаланиш имконияти эса асосан ривожланган давлатларда мавжуд. Ўзбекистон каби ривожланаётган мамлакатлар учун бу технологик ва иқтисодий тенгсизликнинг янада чуқурлашишига олиб келиши мумкин, чунки кўплаб давлатларда ҳали етарли инфратузилма ва малакали кадрлар етишмайди.

Ҳисобот муаллифлари сунъий интеллект тизимларини мустақил баҳолашни кучайтиришга ва халқаро ҳамкорлик орқали умумий хавфсизлик стандартларини яратишга чақирмоқда. Акс ҳолда, AI инсон ҳуқуқларига таҳдид солиши, меҳнат бозорини тайёргарликсиз трансформация қилиши ва дезинформация оқимини назорат қилиб бўлмайдиган даражага етказиши мумкин.

Ушбу таҳлилий ҳужжат ҳозирча тавсиявий характерга эга бўлиб, тўлиқ ҳисобот келаси йили эълон қилиниши кутилмоқда. Давлатлар даражасидаги кенг кўламли муҳокамалар эса жорий йилнинг 6-июль куни Женевада бошланади.