Европа келажак энергияси сари: Термоядровий электр станциялари учун янги лойиҳа

Буюк Британия атом энергияси бошқармаси (УКАEА) ва Италиянинг Эни энергетика гиганти ҳамкорликда РҲ3ОВА деб номланган қўшма корхонага асос солди. Ушбу янги ташкилот термоядровий энергетиканинг энг мураккаб масалаларидан бири — тритий ёқилғиси билан ишлаш технологияларини ишлаб чиқишга ихтисослашган. Мазкур қадам келажакда тижорий термоядровий электр станцияларини қуриш йўлидаги муҳим муҳандислик тўсиғини бартараф этишга қаратилган. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Термоядровий синтез — бу қуёшда содир бўладиган жараён бўлиб, у чексиз ва экологик тоза энергия манбаи ҳисобланади. Бироқ, бу жараённи ер шароитида амалга ошириш учун дейтерий ва тритий изотоплари зарур. Агар дейтерийни денгиз сувидан олиш имконияти мавжуд бўлса, тритий табиатда жуда кам учрайди. Шу сабабли, РҲ3ОВА лойиҳаси тритийни ишлаб чиқариш, сақлаш, тозалаш ва қайта ишлашнинг тўлиқ сиклини яратишни мақсад қилган.

Тритий муаммоси ва муҳандислик ечимлари

Келажакдаги реакторлар тритийни ўз фаолияти давомида мустақил равишда ишлаб чиқариши ва уни реакция газларидан самарали ажратиб олиб, яна ёқилғи айланишига қайтариши лозим. Ҳар қандай йўқотиш нафақат самарадорликни пасайтиради, балки ишлаб чиқариладиган энергия таннархининг ошишига олиб келади. Тадқиқотчиларнинг фикрича, тритий билан ишлаш инфратузилмасисиз тижорий термоядровий синтез имконсиз бўлиб қолаверади.

РҲ3ОВА ўз ишида реал термоядровий тажрибалар маълумотларига асосланган рақамли моделлардан кенг фойдаланишни режалаштирмоқда. Бундай “рақамли эгизаклар” ёрдамида ёқилғи сиклининг ишлашини олдиндан моделлаштириш, тизимдаги заиф нуқталарни аниқлаш ва станциялар қурилишидан аввал барча жараёнларни оптималлаштириш имконияти туғилади.

УКАEА ушбу лойиҳага ўзининг 30 йилдан ортиқ тажрибасини олиб кирмоқда. Ташкилот узоқ вақт давомида ЖEТ экспериментал термоядровий реактори орқали тритий билан ишлаш борасида ноёб билимларга эга бўлган. Эни компанияси эса йирик саноат объектларини барпо этиш ва мураккаб муҳандислик ечимларини рақамлаштириш бўйича ўз маҳоратини ишга солади.

Ушбу ҳамкорлик икки ташкилот ўртасидаги алоқаларнинг янги босқичи ҳисобланади. Аввалроқ УКАEА ва Эни биргаликда Ҳ3АТ Тритиум Лооп Фасилитй тадқиқот мажмуасини қуришни бошлаган эди. Ушбу мажмуада тритий билан ишлаш технологиялари келажакдаги реакторларнинг реал иш шароитларига максимал даражада яқинлаштирилган ҳолда синовдан ўтказилади.

Ўзбекистон каби жадал ривожланаётган мамлакатлар учун ҳам бундай глобал технологик лойиҳалар катта аҳамиятга эга. Келажакда “яшил энергетика”га ўтишда термоядровий синтез энг хавфсиз ва барқарор ечим бўлиши кутилмоқда. ixbt.com маълумотига кўра, ушбу лойиҳа Европанинг энергетик мустақиллигини таъминлаш ва глобал иқлим ўзгаришига қарши курашда муҳим пойдевор бўлиб хизмат қилади.