SpaceX ярим йил ичида 260 та Starlink сунъий йўлдошини орбитадан чиқарди

Илон Маск бошқарувидаги SpaceX компанияси глобал сунъий йўлдош тармоғини янгилаш жараёнини сезиларли даражада тезлаштирди. Сўнгги олти ой ичида (2025-йил декабридан 2026-йил майигача) компания 260 та Starlink аппаратини орбитадан режавий равишда тушириб юборди. Бу ҳақда ixbt.com нашри АҚШ Федерал алоқа комиссиясига (ФКК) тақдим этилган ҳисоботга таяниб хабар бермоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ҳозирги вақтда коинотдаги Starlink сунъий йўлдошларининг умумий сони 10 мингдан ошиб кетган. Орбитадан чиқарилган аппаратларнинг 176 таси биринчи авлодга мансуб бўлса, қолганлари нисбатан янгироқ бўлган иккинчи авлод моделларидир. Шунингдек, SpaceX яна 349 та сунъий йўлдош ўз миссиясини якунлагани ва яқин орада атмосферада ёниб кетиш учун маневрларни бошлашини маълум қилди.

Технологик янгиланиш ва хавфсизлик чоралари

Starlink тизимидаги сунъий йўлдошлар дастлаб тахминан 5 йиллик хизмат муддатига мўлжалланган. Қурилмалар ўз ресурсини тугатгач, ёнилғи қолдиқларидан фойдаланиб орбитасини пасайтиради ва Ер атмосферасининг зич қатламларига киради. Ишқаланиш натижасида ҳосил бўладиган юқори ҳарорат туфайли улар бутунлай ёниб кетади, бу эса коинотда хавфли чиқиндилар тўпланиб қолишининг олдини олади.

Таъкидлаш жоизки, янги авлод қурилмалари аввалгиларидан сезиларли даражада оғирроқ. Агар дастлабки Starlink сунъий йўлдошлари 260–295 кг вазнга эга бўлган бўлса, иккинчи авлод аппаратларининг оғирлиги 800 кг дан 1250 кг гача етади. Бу эса атмосферада ҳар бир қурилма ёнганида аввалгидан кўра кўпроқ материал буғланишини англатади.

Экологик ва ҳуқуқий масалалар

Олимлар сунъий йўлдошларнинг оммавий равишда атмосферада ёниши оқибатларини фаолроқ ўрганишга чақирмоқда. Хусусан, ёниш жараёнида ҳосил бўладиган алюминий оксиди ва бошқа бирикмалар атмосферанинг юқори қатламлари кимёвий таркибига қандай таъсир кўрсатиши борасида баҳслар давом этмоқда. Бу масалалар SpaceX каби йирик операторлар учун келажакда қўшимча талаблар қўйилишига сабаб бўлиши мумкин.

Ҳозирда АҚШ ҳукумати коинот миссияларини миллий экологик сиёсат (НEПА) талабларидан озод қилиш масаласини кўриб чиқмоқда. Мутахассисларнинг фикрича, бундай фаолият техник жиҳатдан АҚШ ҳудудидан ташқарида содир бўлгани сабабли, қатъий экологик экспертизага эҳтиёж йўқ. Бироқ экологлар глобал миқёсдаги таъсирни ҳисобга олиш зарурлигини таъкидлашмоқда.

SpaceX ўзининг улкан режаларидан воз кечгани йўқ. Компания келажакда орбитадаги сунъий йўлдошлар сонини 42 мингтага етказишни мақсад қилган. Ҳозирда нафақат янги аппаратларни учириш, балки маълумотларни бевосита орбитанинг ўзида қайта ишлайдиган ҳисоблаш платформаларини яратиш устида ҳам иш олиб борилмоқда. Бу Ўзбекистон каби чекка ҳудудларда ҳам барқарор ва тезкор интернет таъминоти учун янги технологик имкониятлар очади.