Ядро энергетикасида инқилоб: Ампера 30 йил давомида ёқилғи талаб қилмайдиган реакторни яратмоқда

АҚШнинг Ампера компанияси энергетика соҳасида улкан бурилиш ясаши кутилаётган янги лойиҳани эълон қилди. Компания Аделпҳи Течнологй корхонаси билан ҳамкорликда нейтронлар генерацияси технологиясига эксклюзив ҳуқуқни қўлга киритди. Ушбу ҳамкорлик натижасида ўта ихчам ва хавфсиз субкритик ядро реакторларини ишлаб чиқиш режалаштирилган бўлиб, улар келажакда маълумотлар марказлари, саноат корхоналари ва ҳарбий базаларни узлуксиз энергия билан таъминлаши кутилмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

Ампера технологиясининг асосий ўзига хослиги унинг субкритик табиатидадир. Анъанавий атом электр станцияларидан фарқли ўлароқ, бу реакторлар мустақил равишда занжирли ядро реакциясини давом эттира олмайди. Жараённи бошлаш ва ушлаб туриш учун ташқи нейтрон манбаи зарур бўлади. ixbt.com маълумотига кўра, агар ташқи генератор ўчирилса, ядро реакцияси деярли лаҳзаларда тўхтайди. Бу эса техноген офатлар хавфини минимал даражага туширувчи энг юқори даражадаги хавфсизлик механизмидир.

Технологик ҳамкорлик ва янги имкониятлар

Лойиҳа доирасида Ампера Калифорниянинг Аделпҳи Течнологй компанияси улушини сотиб олди. Мазкур корхона 40 йилдан ортиқ вақт давомида илмий ва давлат лойиҳалари учун ихчам нейтрон манбаларини яратиш билан шуғулланиб келади. Эндиликда лаборатория шароитидаги ушбу ишланмалар тижорий энергетика тизимларига мослаштирилади. Мутахассислар 2025-йил якунидан буён нейтрон генераторларини бўлажак реакторлар архитектурасига интеграция қилиш устида иш олиб бормоқда.

Ампера аллақачон ўзининг ядровий платформасини яратиш йўлида бир қатор муҳим қадамларни ташлади. Хусусан, компания 3D-принтер ёрдамида тайёрланган реактор фаол зонасининг тўлиқ ўлчамли прототипини тақдим этди. Кремний карбидидан ишланган ушбу конструкция ўзининг чидамлилиги ва самарадорлиги билан ажралиб туради.

30 йиллик автоном энергия ва ёқилғи захираси

Ишлаб чиқувчиларнинг таъкидлашича, янги авлод реакторлари ёқилғини алмаштирмасдан 30 йилгача хизмат қилиш имкониятига эга бўлади. Бу кўрсаткич айниқса узоқ ҳудудлардаги объектлар ва денгиз транспорти учун жуда муҳимдир. Келажакда бундай қурилмалар қуйидаги йўналишларда қўлланилиши кўзда тутилган:

• Йирик маълумотлар марказларини (Дата-сентерс) автоном энергия билан таъминлаш;
• Саноат корхоналари ва заводлар учун барқарор қувват манбаи;
• Ҳарбий базалар ва стратегик объектларнинг энергетик мустақиллиги;
• Йирик денгиз кемалари ва сувости кемалари учун ихчам двигателлар.

Шунингдек, Ампера ўзининг ёқилғи инфратузилмасини ҳам ривожлантирмоқда. Компания Австралияда торий етказиб бериш ва истиқболли ядро ёқилғиси турларини ишлаб чиқариш билан шуғулланувчи шўъба корхонасини ташкил этди. Торий анъанавий уранга қараганда хавфсизроқ ва табиатда кўпроқ тарқалган хомашё ҳисобланади.

Ўзбекистон каби энергетика тизимини модернизация қилаётган ва атом энергетикасига қизиқиш билдираётган давлатлар учун бундай ихчам ва хавфсиз технологиялар келажакда катта аҳамият касб этиши мумкин. Кичик модулли реакторлар йирик AESларга қараганда тезроқ қурилиши ва хавфсизроқ бошқарилиши билан ажралиб туради.