Hubble телескопи коинотда соатига 32 миллион километр тезликда учаётган «ўқлар»ни топди

Коинотни тадқиқ этаётган Hubble космик телескопи Сомон йўли галактикасидаги энг камёб ва сирли объектлардан бири — V445 Пуппис гелий новасида ғайритабиий ҳодисани қайд этди. Астрономлар ушбу тизимдан соатига тахминан 32 миллион километр тезликда отилиб чиқаётган зич газ булутларини аниқлашди. Тадқиқотчилар томонидан «космик ўқлар» деб номланган ушбу модда оқимлари ўзининг мислсиз тезлиги ва табиати билан илм-фан оламини ҳайратга солмоқда. Бу ҳақда Ixbt.com хабар беради.

V445 Пуппис тизими бизнинг галактикамизда маълум бўлган ягона гелий новаси ҳисобланади. Одатдаги нова юлдузларида оқ митти юлдуз ўз шеригидан водород тўпласа, бу тизимда у водород қобиғидан маҳрум бўлган ғайриоддий юлдуздан гелий моддасини ўзига тортиб олади. Гелийни тўплаш жараёни критик нуқтага етганда, кучли термоядровий портлаш содир бўлади. Айнан мана шу жараён коинотда ноёб ҳодисаларни келтириб чиқаради.

Чорак асрлик танаффусдан кейинги кашфиёт

Мазкур объектда охирги марта 2000-йилда кучли чақнаш кузатилган эди. Шундан сўнг тизим қарийб чорак аср давомида қалин чанг булути ортига яширинди ва уни кузатиш имконсиз бўлиб қолди. Фақат яқин вақтларга келибгина чанг қатлами тарқала бошлади, бу эса Hubble, ТEСС ва Европа жанубий обсерваториясининг Верй Ларге Телескопе (ВЛТ) каби йирик қурилмаларига объектни қайта ўрганиш имконини берди.

Янги кузатувлар тизим ҳақиқатдан ҳам оқ митти ва ўта камёб гелий юлдузидан иборат эканини тасдиқлади. Бироқ энг катта сюрприз тизимдан улкан тезликда отилиб чиқаётган зич газ бўлаклари бўлди. Ixbt.com нашрининг ёзишича, бундай ҳодиса шу пайтгача маълум бўлган бирорта нова юлдузида кузатилмаган.

Номаълум келиб чиқиш тарихи

Уорик университети тадқиқотчиси Жон Миллснинг таъкидлашича, ушбу «ўқлар»нинг келиб чиқиши ҳозирча жумбоқлигича қолмоқда. Олимларнинг тахминига кўра, улар портлашдан кейин шаклланган бўлиши мумкин, аммо уларнинг бундай юқори динамикаси ва зичлиги физик қонуниятлар нуқтаи назаридан қўшимча ўрганишни талаб қилади. Ҳозирда оқ митти юлдуз ўз шеригидан яна модда тортиб олишни бошлаган, бу эса келажакда янги портлашлар содир бўлишидан далолат беради.

Ушбу кашфиётнинг аҳамияти шундаки, гелий новалари Иа туридаги ўта янги (супернова) юлдузлар пайдо бўлишидан олдинги муҳим босқич бўлиши мумкин. Астрономияда «стандарт шамлар» деб аталадиган бундай объектлар узоқ галактикаларгача бўлган масофани ўлчаш ва коинотнинг кенгайиш тезлигини аниқлашда асосий восита бўлиб хизмат қилади. V445 Пуппис мисолида олимлар коинот эволюциясининг энг мураккаб жараёнларини яқиндан ўрганиш имконига эга бўлмоқдалар.